Karşılaştırmalı Sosyal Politika Modelleri (IV): Mülkiyet Odaklı (Güdümlü) Asya Refah Rejimi: Teorik ve Kurumsal Analiz Planı

I.Giriş ve Karşılaştırmalı Metodoloji

1.1.Esping-Andersen Refah Rejimleri Mantığı ve Sınırları

1. Piyasadan Arındırma (De-commodification): Bir bireyin veya hanenin, piyasada kendi işgücünü satmaksızın ya da işgücü piyasasındaki olası bir kesintiye (hastalık, işsizlik, yaşlılık vb.) maruz kalmaksızın kabul edilebilir bir yaşam standardını sürdürebilme derecesini ifade eder.
2. Toplumsal Tabakalaşma (Social Stratification): Refah devletinin toplumsal sınıf yapısını ve dayanışma kalıplarını nasıl biçimlendirdiğini gösterir. Refah sistemi, sınıfsal farklılıkları törpüleyebilir, var olan hiyerarşileri koruyabilir ya da toplumu piyasa odaklı olarak daha da ayrıştırabilir.
3. Refah Karması (Welfare Mix): Refah üretiminin ve risk yönetiminin devlet, piyasa ve hanehalkı (aile) arasındaki dikey ve yatay paylaşım oranını ifade eder.

• Liberal Refah Rejimi (Anglo-Sakson): Piyasadan arındırma düzeyi çok düşüktür. Sosyal yardımlar sıkı muhtaçlık testlerine (means-testing) tabidir. Piyasayı refahın ana dağıtım kanalı olarak görür ve sosyal riskleri bireyselleştirir. (Örn: ABD, İngiltere, Avustralya)
• Muhafazakâr / Korporatif Refah Rejimi (Kıta Avrupası): Refah hakları mesleki statüye ve ödenen primlere bağlıdır. Piyasadan arındırma orta düzeydedir. İkincillik (subsidiarity) ilkesi gereği bakım sorumluluğunu öncelikle aileye yükler, geleneksel aile yapısını korur. (Örn: Almanya, Fransa, Avusturya)
• Sosyal Demokrat Refah Rejimi (İskandinav): Piyasadan arındırma ve aileden arındırma (defamilialization) düzeyleri son derece yüksektir. Evrensel vatandaşlık haklarına dayanır; kamu kanalıyla sunulan yüksek kaliteli sosyal hizmetler baskındır. (Örn: İsveç, Norveç, Danimarka)

Esping-Andersen tipolojisi, II. Dünya Savaşı sonrası Atlantik ötesi ve Batı Avrupa’nın iktisadi, tarihsel ve sosyolojik koşulları zemininde inşa edilmiştir. Ancak bu Üç Dünya matrisi, Doğu Asya'nın hızlı sanayileşme süreçleri, güçlü devlet gelenekleri ve kendine özgü sosyo-kültürel dayanışma ağları karşısında metodolojik bir tıkanma yaşamıştır.

Batı dışı coğrafyaları Esping-Andersen modellerinden birine zorla sığdırma çabaları, Doğu Asya kapitalizminin özgün "devlet-piyasa-aile" ilişkilerini gözden kaçırma riski taşımaktadır.