Büyük Yanılsama: Liberal Düşlerin Enkazında Çin Rüyası

Makale

ABD Başkanı Trump’ın ilk döneminde ulusal güvenlik danışmanlığı yapmış John Bolton’un geçtiğimiz günlerde Harvard Kennedy School’da yaptığı konuşmada “ABD’nin Çin’i yanlış anladığını” söylemesi aklıma Mearsheimer’ın Büyük Yanılgı: Liberal Hayaller ve Uluslararası Gerçekler (2018) isimli eserini getirdi....

Büyük Yanılsama: Liberal Düşlerin Enkazında Çin Rüyası

Lao Tzu, ‘büyük bir devleti yönetmek küçük bir balığı pişirmek gibidir’ der.
Fazla kurcalarsanız dağılır.
Yanlış anlamalar ve plansız hesaplamalar büyük devletleri bile istemedikleri durumlara sürükleyebilir.
ABD Başkanı Trump’ın ilk döneminde ulusal güvenlik danışmanlığı yapmış John Bolton’un geçtiğimiz günlerde Harvard Kennedy School’da yaptığı konuşmada “ABD’nin Çin’i yanlış anladığını“ söylemesi aklıma Mearsheimer’ın Büyük Yanılgı: Liberal Hayaller ve Uluslararası Gerçekler (2018) isimli eserini getirdi.

Mearsheimer bu eserinde şunun altını çizmişti:
“Bugün ABD’nin yükselen bir Çin’e ya da Britanya’nın I. Dünya Savaşı’ndan önceki yıllarda yükselen bir Almanya’ya nasıl baktığını düşünün. Amerikan liderleri, Çin’in gelecekteki niyetlerini kesin olarak bilemezler.“
Yine Mearsheimer’a göre ABD, Çin’i liberal düzene entegre etmenin onu “sorumlu bir paydaş“ yapacağını varsaydı.

O varsayım bugün paramparça olmuş durumda.
Washington yıllarca, “orta sınıf yükseldikçe Çin demokrasiye yaklaşır“argümanına sarıldı.
Buna karşılık Pekin devlet kapitalizmini teknolojiyle harmanladı ve küresel ağırlığını adım adım büyüttü.
Aslında Bolton da bu noktada Mearsheimer ile aynı fikirde. Ama bir ekleme yapmadan edemiyor.
Bolton’a göre asıl tehlike Çin’in Rusya ve ABD’ye yakın ya da eşit düzeyde nükleer saldırı kapasitesi geliştirmesi.
Bunu 21.yüzyılda dünya barışına yönelik en ciddi tehdit olarak tanımlıyor.
Uluslararası ilişkiler disiplininde realist çerçevenin hemen arkasında kendisine yer bulan liberal anlatı uzun yıllar “karşılıklı bağımlılığın barış üreteceğini“ savunan bir anlatıya dayadı sırtını.
Oysa bu bağımlılık modeli asimetrik olduğunda barış yerine baskı ve gerilim de üretebiliyor.
Çin örneğinde olduğu gibi pazar ölçeğinin büyüklüğü ve tedarik zincirlerindeki Çin ağırlığı “gerilim yayıcı“ bir karakter kazandı.

ABD
-
Çin büyük güç rekabetinin “ticaret savaşları“ üzerinden tetiklenmesi sürpriz değil.
Öte yandan bugün şahit olduğumuz durum sadece Çin’in olağan bir yükselişi değil.
Çin artık kuralları kendi yazmak istiyor.

Veri akışını kontrol ediyor, nadir madenlerden yarı iletkenlere netameli alanları politik ve tartışmalı bir zemine çekiyor.
Diğer yandan Rusya, İran ve Kuzey Kore ile flu bir eksen kurarak siyasi maliyeti azaltmanın peşinde.
Nükleerde yaşanan dengesizlik, hipersonikler, uzaydan erken uyarılar, komuta-kontrol belirsizlikleri vs hepsi yanlış anlama ve hesaplama risklerini olağanüstü derecede arttırıyor.
Bolton’un ABD, Çin’i yanlış anladı sözlerini bir de bu açıdan değerlendirmekte fayda var.
Liberal anlatının yanıldığı ve ABD’nin bu rekabette geç kaldığı ileri sürülebilir.
Ancak ben ABD’nin askeri kapasite ve müttefikler ağı açısından önde olduğu bir rekabette hala avantajlı olduğunu düşünüyorum.

Diğer alanlarda ise Çin’in bariz bir yükselişi var.
Burada dikkat edilmesi gereken husus ABD’nin Çin ile büyük güç rekabetinde tezahür eden karşı-hegemonya alanına müdahale edemiyor olması.
Çin-Rusya ilişkilerinin derinleşmesi, İran’ın bölgesel kapasitesi ve Kuzey Kore’nin resmi geçit törenlerinde boy göstermesi şeklinde inkişaf eden agresif bir karşı-hegemonya alanı büyük güç rekabetinin olası bir umumi harbe çevirme riskini çarpan hızlandıran şeklinde arttırıyor.
Şu anda total bir savaş yok ama her an savaşı “maliyetli bir ihtimal“ kılacak kadar gergin bir ara dönem yaşanıyor.
Bütün bu resme baktığımız zaman 2030 yılının büyük güç rekabetinde belirleyici olduğunu görebiliriz.
Çin, ordusunu hızla modernize etmeye devam ederken tarihsel kerterizler almaya da dikkat ediyor. Yani 2030 ya da 2049 gibi tarihler Çin açısından önemli dönüm noktaları.
Bazı analizler, Çin’in 2030’a kadar nükleer kapasitesini ABD ve Rusya ile daha orantılı bir seviyeye taşıma potansiyelini değerlendiriyor.
Bu, stratejik denge açısından oyun kurucu bir hamle olarak öne çıkacaktır.
Dolayısı ile Bolton’ın “yanlış anladık“ itirafı aynı zamanda ABD’nin zihnindeki liberal anlatının da çöktüğünün resmi gibi görünüyor.

ABD
,
Çin’in yükselişini bir gün kontrol altına alabileceği bir anlatı olarak düşündü hep.
Ama Çin, o anlatıyı alıp kendi rüyasına çevirdi.
Sosyalist piyasa ekonomisi gibi hibrit kavramlar ile kendini yeniden kurguladı.
ABD hatasının muhasebesi ile oyalanırken Çin çoktan kendi rüyasına doğru adımlarını hızlandırıyor.
Liberal bir yanılgının enkazı üzerinde hibrit bir hikaye yükseliyor.


Bu içerik Marka Belgesi altında telif hakları ile korunmaktadır. Kaynak gösterilmesi, bağlantı verilmesi ve (varsa) müellifinin/yazarının adı ile unvanının aynı şekilde belirtilmesi şartı ile kısmen alıntı yapılabilir. Bu şartlar yerine getirildiğinde ayrıca izin almaya gerek yoktur. Ancak içeriğin tamamı kullanılacaksa TASAM’dan kesinlikle yazılı izin alınması gerekmektedir.

Alanlar

Kıtalar ( 5 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2863 ) Etkinlik ( 228 )
Alanlar
TASAM Afrika 80 666
TASAM Asya 100 1157
TASAM Avrupa 23 664
TASAM Latin Amerika ve Karayip... 16 68
TASAM Kuzey Amerika 9 308
Bölgeler ( 4 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1415 ) Etkinlik ( 56 )
Alanlar
TASAM Balkanlar 24 297
TASAM Orta Doğu 25 630
TASAM Karadeniz Kafkas 3 297
TASAM Akdeniz 4 191
Kimlikler ( 2 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1308 ) Etkinlik ( 78 )
Alanlar
TASAM İslam Dünyası 58 786
TASAM Türk Dünyası 20 522
TASAM Türkiye ( 1 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2072 ) Etkinlik ( 85 )
Alanlar
TASAM Türkiye 85 2072

Yirminci yüzyılın ortasından bu yana "her devletin kendi parası" varsayımı, uluslararası para iktisadının sessiz bir kabulü olarak işledi. Bu çalışma, kendi adına ihraç edilmiş ve fiilen dolaşan bir parası olmayan bağımsız devletleri 1950'den 2026'ya sekiz kesitte sayarak bu varsayımı sınar.;

Sosyalist hareket neden bu kadar güçlüydü, sosyalist parti neden çöktü ve 2026'nın iki seçimi ne söylüyor? Bulgaristan'da güçlü olan, sosyalist partiden çok sosyalist bir toplumsal tabandı. Parti bu tabanı otuz beş yıl temsil etti; sonunda kaybetti.;

William Nordhaus 30 Ekim 2026’da, 85 yaşında öldü. Kamuoyu onu iklim iktisadı ve 2018 Nobel ödülüyle hatırlıyor. Oysa 1975’te yazdığı kısa bir makale, siyaset ile iktisat arasındaki ilişkiye bakışımızı yarım yüzyıl boyunca biçimlendirdi: “The Political Business Cycle”. Vefatından dört gün sonra, 3 ...;

Kıbrıs Türkleri’nin siyasi temsil mücadelesi, değişen tarihsel ve siyasi koşullara bağlı olarak farklı araçlar ve kurumsal yapılar vasıtasıyla gelişmiştir. Dr. Fazıl Küçük’ün Halkın Sesi gazetesi aracılığıyla toplumsal talepleri dile getirmesi, Kıbrıs Türk Toplumu’nun haklarını savunan aktif bir poz...;

Osmanlı'nın son yüzyılında devletin basmadığı ufaklığı kiliseler, havralar, esnaf ve belediyeler kendileri bastı. Bulgar kasabalarında 18. yüzyıldan 1878'e kadar süren bir “kilise sikkesi” geleneği vardı. 1876–1880 krizinden sonra ise İstanbul'dan Kapadokya'ya, Trakya'dan Ege adalarına kadar teneke,...;

Küresel enerji etkisi, siyasi açıdan parçalanmış piyasalarda kaynakları, işleme tesislerini ve tüketicileri birbirine bağlayabilme kapasitesine giderek daha fazla dayanmaktadır. Hindistan bu dönüşümü açıkça örneklemektedir. İthal hidrokarbonlara büyük ölçüde bağımlı olmasına karşın Hindistan, faaliy...;

Amerika Birleşik Devletleri, dünyanın en zengin balıkçılık kaynaklarından bazılarına ve yeryüzünün en çok çalışan ticari balıkçılarına sahiptir. Buna rağmen bugün Amerika, deniz ürünleri arzının ezici çoğunluğunu ithal etmekte;;

İktisat dergisi bir yüzyıl içinde meslek içi bir tartışma forumundan, kurumların ödül kurallarına bağlanmış bir sertifika ürününe dönüştü. Bu makale, 1880'lerden 2026'ya uzanan bu dönüşümü Almanya, Britanya ve ABD üzerinden izler ve dönüşümün yarattığı rantın nasıl ortaya çıktığını biçimsel olarak m...;

Asimetrik Güvenlik Tehditleri ve Risk Değerlendirme Raporu

TASAM Güvenlik ve Strateji Merkezi yürütücülüğünde hayata geçirilen "TASAM Yıllık Asimetrik Güvenlik Tehditleri ve Risk Değerlendirme Raporu", yıllık periyotlarla yayımlanması planlanan stratejik bir çalışma projesidir. Proje; küresel ve bölgesel ölçekteki asimetrik tehditlerin derinlemesine analizine odaklanarak, değişen güvenlik mimarisi karşısında proaktif stratejik öngörüler ve karara esas yol haritaları sunmayı amaçlamaktadır.

  • 19 Kas 2026 - 20 Kas 2026
  • Wish More Hotel Istanbul -
  • İstanbul -

12. İstanbul Güvenlik Konferansı (2026)

  • 29 Nis 2027 - 30 Nis 2027
  • Wish More Hotel Istanbul -
  • İstanbul - Türkiye

9. Türkiye - Körfez Savunma ve Güvenlik Forumu

  • 27 Kas 2025 - 28 Kas 2025
  • Wish More Hotel Istanbul -
  • İstanbul -

7. Denizcilik ve Deniz Güvenliği Forumu

  • 27 Kas 2025 - 28 Kas 2025
  • Wish More Hotel Istanbul -
  • İstanbul -

4. İstanbul Siber-Güvenlik Forumu

  • 27 Kas 2025 - 28 Kas 2025
  • Wish More Hotel Istanbul -
  • İstanbul -

8. Türkiye - Afrika Savunma Güvenlik ve Uzay Forumu

  • 27 Kas 2025 - 28 Kas 2025
  • Wish More Hotel Istanbul -
  • İstanbul -

2. Yeniden Asya Güvenlik Forumu

  • 27 Kas 2025 - 28 Kas 2025
  • Wish More Hotel Istanbul -
  • İstanbul -

Millî Savunma ve Güvenlik Akademisi Sertifika Programı | 2024 Dönem 1

Millî Savunma ve Güvenlik Akademisi Sertifika Programları ile katılımcılara stratejik yönetim ve liderlik alanlarındaki yeniliklerin aktarılması, Türkiye ve dünyadaki gelişmeler ışığında ulusal ve uluslararası güvenlik stratejileri konularında çok yönlü analiz, sentez ve değerlendirmeler yapabilmelerine, çözüm önerileri, farkındalık ve gelecek öngörüleri geliştirmelerine destek sağlanması amaçlanıyor.

  • 20 Oca 2024 - 10 Şub 2024
  • İstanbul - Türkiye

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in hazırladığı “ABD Hegemonyasına Meydan Okuyan Çin’in Zorlu Virajı; Güney Çin Denizi” isimli stratejik raporu yayımladı.

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in hazırladığı “Küresel Rekabet Penceresinden Pasifik Adaları” isimli stratejik raporu yayımladı.

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in uzun araştırmalar sonunda hazırladığı “TEKNOLOJİK ÜRETİMDE BAĞIMSIZLIK SORUNU; NTE'LER VE ÇİPLER ÜZERİNDE KÜRESEL REKABET” isimli stratejik raporu yayımladı

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in hazırladığı “Sri Lanka’nın Çöküşüne Küresel Siyaset Çerçevesinden Bir Bakış” isimli stratejik raporu yayımladı.

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in hazırladığı “Çin-Japon Anlaşmazlığında Doğu Çin Denizi Derinlerdeki Travmalar” isimli stratejik raporu yayımladı.

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in uzun araştırmalar sonunda hazırladığı “MYANMAR; Büyük Oyunun Doğu Sahnesi” isimli stratejik raporu yayımladı

İngiltere’nin II. Dünya Savaşı sonrasında Hint Altkıtası’ndan çekilmek zorunda kalması sonucunda, 1947 yılında, din temelli ayrışma zemininde kurulan Hindistan ve Pakistan, İngiltere’nin bu coğrafyadaki iki asırlık idaresinin bütün mirasını paylaştığı gibi bıraktığı sorunlu alanları da üstlenmek dur...

Devlet geleneğimizde yüksek emsalleri bulunan Meritokrasi’nin tarifi; toplumda bireylerin bilgi, bilgelik, beceri, çalışkanlık, analitik düşünce gibi yetenekleri ölçüsünde rol almalarıdır. Meritokrasi din, dil, ırk, yaş, cinsiyet gibi özelliklere bakmaksızın herkese fırsat eşitliği sunar ve başarıyı...