Doğu Afrika’da Küresel Rekabet: Cibuti’de Çin ve ABD’nin Askerî Varlığı

Makale

Doğu Afrika’nın jeopolitik konumuyla ilişkili olarak Ortadoğu, Körfez ve Hint- Pasifik stratejik alanlarıyla entegrasyonu bölgede yabancı aktörlerin askerî varlıklarının önemli bir nedenini meydana getirmektedir. Yabancı askerî varlıklar; çoğunlukla terörle mücadele, barış operasyonlarına destek, ilgili devletin vatandaşlarının korunması ve deniz güvenliğinin sağlanması (korsanlıkla mücadele) gibi güvenlik meseleleri ile gerekçelendirilmektedir....

  1. Giriş
Ticarî açıdan, denizlerin serbest kullanımı ekonomik faydayı herkes için maksimize etmenin ön koşullarından biri olarak değerlendirilebilir. Ancak Çin ve ABD gibi büyük ticaret hacmine sahip devletler ticarî çıkarlarına karşı devlet veya onların müttefikleri tarafından kısıtlanma veya bu kısıtlanmaya karşı yeterli esnekliği gösterememe riski nedeniyle uzun vadede bu savunmasızlığı azaltma stratejisini benimsemelerine neden olabilir.

Ticarî çıkarların ötesinde bütün ulusal çıkarlar için de aynı riske karşı aynı strateji seçilebilir. Özellikle bu strateji çerçevesinde aktörler arasında denizdeki ticaret güzergahları ile uyumlu şekilde limanlar üzerinde dengeli bir kontrol mekanizmasının kurulması ve böylece denizlerin serbest kullanımı idealine yaklaşılması mümkün görülebilir. Nitekim Soğuk Savaş’ın sona ermesinden sonra, küresel ABD askerî üslerinin potansiyel rakiplerini caydırmayı amaçladığı iddia edilmektedir. Çin açısından ise barış koruma misyonları, Cibuti ve Gvadr’da bulunan liman ve üs Afrika, Orta Doğu ve Pakistan’da tehdit altındaki Çinli işçilerin tahliyesini kolaylaştırma amacına hizmet ederken Çin donanmasının projeksiyonunu da genişletmekte ve potansiyel rakiplere karşı denge idealine yaklaştırmaktadır. Ancak diğer taraftan uluslararası alanda rekabeti artırdığı iddiasında bulunmak mümkündür.

Cibuti’de bulunan yabancı askerî tesislerin tümü birbirinden yaklaşık 15 kilometre uzaklıktadır. Bu tesisler, Cibuti şehrinin ana limanı, havaalanı ve Fransızların işlettiği hava sahasının bulunduğu Balbala’nın güney bölgesi etrafında kümelenmiştir.
Literatürde Cibuti’nin, büyük ölçüde plansız ve giderek artan bir şekilde, NATO ve AB güçleri arasında ve ötesinde yeni askerî ve deniz işbirliği biçimleri için bir laboratuvar haline geldiği ifade edilmektedir. Ayrıca bu uluslararası rağbet sayesinde, küçük ve yoksul bir ülke olan Cibuti’nin uzun vadeli kira gelirleri ile istikrarını garanti altına alabileceği iddia edilmektedir. Ancak öncelikle Cibuti sonra Afrika Boynuzu için böyle bir istikrarın garanti görülmesi tartışmalıdır. İstikrar olsa bile bu istikrar antidemokratik rejimler için sağlanmış olacaktır. Bu nedenle çalışma özellikle çok kutuplu dünya sistematiğinde mevcut olan küresel rekabeti Cibuti ve yabancı askerî üsler özelinde detaylandırmayı amaçlamaktadır. Bu sayede Cibuti’de askerî üslerin varlığı özelinde mevcut olan rekabetin, bölgesel istikrara ve güvenliğe nasıl bir etkide bulunduğu veya bulunabileceği sorularına cevap vermek mümkün olacaktır.
 
  1. Cibuti’nin Jeopolitik ve Jeoekonomik Önemi
Cibuti, Kızıldeniz’in Hint Okyanusu’yla buluştuğu noktadadır. Hint Okyanusu’ndan Kızıldeniz’e ve Süveyş Kanalı’na giriş yapan Cibuti, tüm denizlerde ticarî faaliyet gösteren devletler için yüksek öneme sahiptir. Babül Mendep, her yıl yaklaşık 30.000 geminin kullandığı, dünyanın en sık kullanılan dördüncü deniz rotasıdır. Ayrıca 1998 yılında Etiyopya-Eritre savaşının çıkmasından bu yana Cibuti, denize çıkışı olmayan Etiyopya’nın ithalatının %90’ının yapıldığı limanlara sahiptir. Bu durum Cibuti’nin liman trafiğinin %90’ını meydana getiren bir ticaret hacmine karşılık gelmektedir.

Aden Körfezi’nin ve Babül Mendep Boğazı’nın uluslararası deniz ticaretinin önemli yolları olmasına ek olarak komşu olduğu diğer Doğu Afrika ülkelerine göre (Etiyopya, Eritre, Somali ve yer yer bağımsız bir aktör olarak ortaya çıkabilen Somaliland) daha istikrarlı olması, tarihsel olarak “çatışma çölündeki vaha“ olarak tanımlanmasına neden olmaktadır.

Diğer yandan Doğu Afrika’da son yıllarda büyük miktarda hidrokarbon kaynağı keşfedilmiştir. Ayrıca Somali’nin deniz alanlarındaki doğal kaynakları arasında petrol ve doğalgaz rezervleri de yer almaktadır. Somali’ye benzer şekilde Etiyopya da Somali bölgesel yönetiminin Ogaden Havzası’nda büyük miktarda gaz ve petrol rezervi bulunmaktadır. Etiyopya’nın karaya kilitlenmiş konumu ve Somali’nin istikrarsız ve kırılgan devlet yapısı göz önüne alındığında Cibuti bölgede keşfedilen yer altı kaynaklarına ulaşım için de en stratejik noktalardan biri olarak görülebilir. Özellikle doğal kaynaklara erişim için güvenli ticaret yollarının tesisi Cibuti’deki Çin askerî varlığının temel nedenlerinden biri olarak kabul edilebilmektedir.


Devamı için...
 
Bu içerik Marka Belgesi altında telif hakları ile korunmaktadır. Kaynak gösterilmesi, bağlantı verilmesi ve (varsa) müellifinin/yazarının adı ile unvanının aynı şekilde belirtilmesi şartı ile kısmen alıntı yapılabilir. Bu şartlar yerine getirildiğinde ayrıca izin almaya gerek yoktur. Ancak içeriğin tamamı kullanılacaksa TASAM’dan kesinlikle yazılı izin alınması gerekmektedir.

Alanlar

Kıtalar ( 5 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2763 ) Etkinlik ( 223 )
Alanlar
TASAM Afrika 77 647
TASAM Asya 98 1106
TASAM Avrupa 23 649
TASAM Latin Amerika ve Karayip... 16 67
TASAM Kuzey Amerika 9 294
Bölgeler ( 4 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1406 ) Etkinlik ( 54 )
Alanlar
TASAM Balkanlar 24 297
TASAM Orta Doğu 23 623
TASAM Karadeniz Kafkas 3 297
TASAM Akdeniz 4 189
Kimlikler ( 2 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1304 ) Etkinlik ( 78 )
Alanlar
TASAM İslam Dünyası 58 786
TASAM Türk Dünyası 20 518
TASAM Türkiye ( 1 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2053 ) Etkinlik ( 83 )
Alanlar
TASAM Türkiye 83 2053

Altın; fiziksel özellikleri, kültürel önemi, ekonomik rolleri ve tarihsel faktörlerin bir kombinasyonu nedeniyle yüzyıllardır talep görmekte. Altının tarih boyunca çok değerli olmasının başlıca nedenlerinden biri fiziksel özelliği. Altın her şeyden önce oldukça dayanıklı bir maden. Kararmaz, aşınmaz...;

Dört gün önce, Çin silahlı kuvvetlerinin yıllık tatbikatı olan "Exercise Joint Sword" sona erdi. Bu yıl, Çin bu tatbikatı, Tayvan'ın yeni seçilen Cumhurbaşkanı Lai'nin göreve başlamasına "güçlü bir ceza" olarak nitelendirdi - Pekin'in kazanmasını istemediği aday. 46 Halk Kurtuluş Ordusu Donanması (P...;

Doğu Afrika’nın jeopolitik konumuyla ilişkili olarak Ortadoğu, Körfez ve Hint- Pasifik stratejik alanlarıyla entegrasyonu bölgede yabancı aktörlerin askerî varlıklarının önemli bir nedenini meydana getirmektedir. Yabancı askerî varlıklar; çoğunlukla terörle mücadele, barış operasyonlarına destek, il...;

Son dönemde yaşanan jeopolitik gelişmeler paralelinde başta Karadeniz olmak üzere deniz güvenliği konuları daha sık gündeme gelmeye başlamıştır. Ayrıca teknolojideki gelişmelerle birlikte, başta gemilerin navigasyon sistemleri olmak üzere denizcilik endüstrisine yönelik siber saldırılar da artış eği...;

Stratejik konumu ve doğal kaynakları nedeniyle önemli bir rekabet alanı olan Afrika, 21. yüzyılda çok sayıda aktörün, kapsamlı politikalar geliştirdiği ve zirveler organize ettiği kıta olarak dikkat çekmektedir.;

Gıda güvenliği ile biyoenerji üretimi arasındaki ilişki, hem potansiyel faydaları hem de zorlukları kapsayan karmaşık ve çok yönlüdür. Biyoenerji üretimi, enerji güvenliğine katkıda bulunma ve iklim değişikliği endişelerini giderme konusunda katkı sağlamaktadır. Ancak bu aynı zamanda gıda güvenliği ...;

Çin Komünist Partisi (ÇKP), propaganda sistemini bilgilendirme kampanyalarını etkinleştirecek bir araç seti oluşturmak için kullanıyor. Amacı, iletişimi kontrol etmek ve Çin hakkında belirli bir gerçeklik ve doğruluk versiyonu sunmak için anlatıları ve algıları şekillendirmektir; bu hem yurt içinde ...;

Bilindiği gibi İran dünyanın en büyük petrol rezervlerine sahip ve tarihsel olarak küresel petrol piyasasında önemli bir oyuncu. İran, 155 milyar varil civarında olduğu tahmin edilen dünyanın dördüncü en büyük kanıtlanmış petrol rezervlerine sahip. Bu rezervler dünyanın toplam kanıtlanmış petrol rez...;

10. İstanbul Güvenlik Konferansı (2024)

  • 21 Kas 2024 - 22 Kas 2024
  • İstanbul - Türkiye

Millî Savunma ve Güvenlik Akademisi Sertifika Programı | 2024 Dönem 2

Millî Savunma ve Güvenlik Akademisi Sertifika Programları ile katılımcılara stratejik yönetim ve liderlik alanlarındaki yeniliklerin aktarılması, Türkiye ve dünyadaki gelişmeler ışığında ulusal ve uluslararası güvenlik stratejileri konularında çok yönlü analiz, sentez ve değerlendirmeler yapabilmelerine, çözüm önerileri, farkındalık ve gelecek öngörüleri geliştirmelerine destek sağlanması amaçlanıyor.

  • 20 Nis 2024 - 11 May 2024
  • Cumartesileri 10.00-13.30 (Çevrimiçi) -
  • İstanbul - Türkiye

Millî Savunma ve Güvenlik Akademisi Sertifika Programı | 2024 Dönem 1

Millî Savunma ve Güvenlik Akademisi Sertifika Programları ile katılımcılara stratejik yönetim ve liderlik alanlarındaki yeniliklerin aktarılması, Türkiye ve dünyadaki gelişmeler ışığında ulusal ve uluslararası güvenlik stratejileri konularında çok yönlü analiz, sentez ve değerlendirmeler yapabilmelerine, çözüm önerileri, farkındalık ve gelecek öngörüleri geliştirmelerine destek sağlanması amaçlanıyor.

  • 20 Oca 2024 - 10 Şub 2024
  • Cumartesileri 10.00-13.30 (Çevrimiçi) -
  • İstanbul - Türkiye

Millî Savunma ve Güvenlik Akademisi Sertifika Programı | 2023 Dönem 1

21. yüzyıl güvenlik sorunlarının dönüşümünü takip edebildiğimiz bir dönem olarak dikkat çekmektedir.

  • 11 Kas 2023 - 02 Ara 2023
  • Cumartesileri 10.00-13.30 (Çevrimiçi) -
  • İstanbul - Türkiye

Doğu Akdeniz Programı 2023-2025

  • 17 Tem 2023 - 19 Tem 2023
  • Sheraton Istanbul City Center -
  • İstanbul - Türkiye

5. Denizcilik ve Deniz Güvenliği Forumu

  • 23 Kas 2023 - 24 Kas 2023
  • İstanbul Kent Üniversitesi Kağıthane Kampüsü -
  • İstanbul - Türkiye

2. İstanbul Siber-Güvenlik Forumu

  • 23 Kas 2023 - 24 Kas 2023
  • İstanbul Kent Üniversitesi Kağıthane Kampüsü -
  • İstanbul - Türkiye

7. Türkiye - Körfez Savunma ve Güvenlik Forumu

  • 23 Kas 2023 - 24 Kas 2023
  • İstanbul Kent Üniversitesi Kağıthane Kampüsü -
  • İstanbul - Türkiye

Gündem 2063, Afrika'yı geleceğin küresel güç merkezine dönüştürecek yol haritası ve eylem planıdır. Kıtanın elli yıllık süreci kapsayan hedeflerine ulaşma niyetinin somut göstergesidir.

Rusya'nın hem Avrasya bölgesine hâkim olmak hem de dünya politikalarında lider aktörlerden biri olmak amacıyla geliştirdiği Avrasyacılık tartışmaları, analitik olarak klasik ve modern olarak değerlendirilebilir.

Orta Doğu coğrafyası, 2010 yılının aralık ayından bu yana Tunus ile başlayan, günümüzde de tüm şiddetiyle Suriye’de devam eden devrim süreçlerinin etkisiyle hızlı bir değişim ve dönüşüm iklimine girmiştir.

Yemen, Coğrafi konumu itibarıyla kızıl denizin Hint Okyanusu’na açıldığı kapıdır. Afrika boynuzu ile birlikte Bab’ül Mendeb boğazının doğu kıyısında yer almaktadır. Yeryüzünde denizler üzerinde seyreden malların p gibi büyük bir oranı Süveyş kanalı, Kızıl Deniz ve Aden körfezinden geçtiği düşünülürs...

Somali Cumhuriyeti; Afrika’nın doğusunda yer almakta olup Afrika Boynuzu olarak adlandırılan ve dünya gündemine açlığın, kıtlığın ve bulaşıcı hastalıkların yol açtığı felaketler nedeniyle sık sık gelen bir bölgede konumlanmış durumdadır.

Uzun yıllar boyunca Liberya meselesi, dünya gündemini meşgul eden bir konu olmuştur. Yaşanan İç Savaş boyunca sıklıkla çatışmalar ve ölümlerle anılan ülkenin günümüzde yeniden dirilme mücadelesi vermesi, diğer aktörler tarafından dikkatle izlenmektedir.

Afrika’nın batısında bulunan Benin Cumhuriyeti, kuzey batıda Burkina Faso Cumhuriyeti, kuzey doğuda Nijer, doğuda Nijerya, batıda ise Togo ile komşudur. Benin’in bu 4 ülkeyle toplam 1989 km sınırı vardır. Bu sınırlardan en uzunu Nijerya ile olan 773 km’lik sınırdır.

56.785 km²’lik yüzölçümüne sahip olan Togo Cumhuriyeti, Batı Afrika’nın orta - güney kıyısında yer alır. Togo Cumhuriyeti’nin doğusunda Benin Cumhuriyeti, kuzeyinde Burkina Faso, batısında ise Gana yer alır. Togo’nun, Benin Körfezi’ne, bir diğer şekliyle belirtmek gerekirse Atlas Okyanusu’na da kıyı...