İsrail Meselesinde Çin'in Konumu

Yorum

Gazze'de yaklaşık 2 aydır devam eden çatışma, uluslararası mekanizmaların çözüm üretemediği karmaşık bir soruna dönüştü. Çatışma başladığından beri Amerika Birleşik Devletleri'nin (ABD) ne pahasına olursa olsun İsrail’e verdiği destek aşınan küresel liderliğini daha da sorgulanır hale getirdi. Bu durum Orta Doğu ülkelerinin Çin’e yönelmesini sağladı....

Gazze'de yaklaşık 2 aydır devam eden çatışma, uluslararası mekanizmaların çözüm üretemediği karmaşık bir soruna dönüştü. Çatışma başladığından beri Amerika Birleşik Devletleri'nin (ABD) ne pahasına olursa olsun İsrail’e verdiği destek aşınan küresel liderliğini daha da sorgulanır hale getirdi. Bu durum Orta Doğu ülkelerinin Çin’e yönelmesini sağladı.

Bu çerçevede, 20-21 Kasım'da İslam İşbirliği Teşkilatının (İİT) oluşturduğu Diplomasi Temas Grubu'nun Gazze ile ilgili görüşmelerde bulunmak üzere ilk olarak Pekin’i ziyaret etmesi, Çin’in krizi çözebilecek küresel bir kapasiteye sahip olduğuna ikna olduklarını gösteriyor. Bölgede İran ve Suudi Arabistan’ın yakınlaşmasını sağlayan Çin’in, İsrail meselesinde de çözüme giden yolda önemli bir rol üstlenebileceği düşünülüyor.

Bir başka önemli husus da Çin'in şu anda Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin (BMGK) dönem başkanlığını yürütmesidir. Bu nedenle Orta Doğu ülkelerinin Çin'in özellikle güvenlik alanında bir aktör olarak öne çıkmasını beklemeleri normal karşılanmalıdır. Pekin yönetimi, bölgedeki yoğun ve derin ekonomik varlıkları dolayısıyla yatırımlarını yoğunlaştırdığı ve ciddi anlamda enerji ithal ettiği bölgenin karışmasını istemiyor.

Çin'in İsrail meselesindeki tutumu

Çin’in İsrail-Gazze arasındaki çatışmada tutumu aslında son derece net. Çatışmaların başlamasından bu yana sürekli acil ateşkes ve uluslararası bir barış konferansının toplanması yönünde çağrılar yapıyor. Çin’in İsrail meselesiyle ilgili yaklaşımı daha da gerilere gidiyor ve tarihsel bir tutarlılığa sahip. Çin daha önce 2013, 2017 ve 2021 yıllarında İsrail-Filistin ilişkilerinde arabuluculuk yapmayı da teklif etmişti.

Hatta haziran ayında Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas ile Çin Devlet Başkanı Şi Cinping Pekin'de bir araya gelmiş ve görüşmenin sonunda Şi, 3 maddelik bir plan duyurmuştu. Bu plana göre Çin, İsrail meselesi konusunda "iki devletli çözüm" vurgusu yaparak, meselenin temel çözümü için 1967 sınırları dahilinde başkenti Doğu Kudüs olan ve tam egemenliğe sahip bağımsız bir Filistin devletinin kurulmasını istemişti. Çin, son çatışmalardan sonra da benzer hatırlatmaları yaptı ve İsrail’in meşru savunmanın ötesine geçtiğini, uluslararası hukuku ihlal ettiğini defaatle vurguladı.

"Arabulucu" formatında yaklaşması anlaşılabilir bir tutum

Küresel Güvenlik Girişimi'ni resmi olarak duyuran Çin’in bu bağlamda küresel ölçekte güvenlik merkezli sorunlara “arabulucu“ formatında yaklaşması anlaşılabilir bir tutumdur. Ancak gerek Ukrayna-Rusya savaşı gerekse Gazze'deki çatışmalar, Batı ve Doğu arasında yeni soğuk savaş çerçevesinde bir bölünmeye neden olmuş gibi görünüyor.

Çin, Rusya ve İran aksı, ABD öncülüğünde temerküz eden Batı karşısında pozisyon alıyor. ABD-Çin rekabeti çerçevesinde derinleşen çatışma bölgeleri, G20 ve genişletilen BRICS gibi organizasyonlar yeni soğuk savaşın hibrit çerçevede kalıcı hale gelmesine neden oluyor. Gazze'de cereyan eden çatışmada karşı karşıya gelen taraflar ile Ukrayna savaşında karşı karşıya olan taraflar hemen hemen aynı.

Gazze'de bir çözüme ulaşılabilmesi ABD’nin de içinde bulunduğu bir konsensüse bağlı görünüyor. Ancak ABD’nin şu aşamada böyle bir işbirliğine yakın durmadığı görülüyor. Çin ise BRICS gibi büyüyen uluslararası mekanizmaları kullanarak sorunu küresel toplumun gündeminde tutmaya çabalıyor.

Küresel Güney'in çözüm çabaları

Son olarak, Gazze için acil olarak toplanan ve video konferans şeklinde yapılan BRICS Zirvesi'nde Çin Devlet Başkanı Şi Cinping "uluslararası barış konferansı" çağrısında bulundu. Şi'nin özellikle "Filistin meselesi çözülmeden Orta Doğu'da sürdürülebilir barış ve güvenlik olmayacaktır." cümlesini not etmek gereklidir.

Çin'in Küresel Güney'in organize edilmesi ve uluslararası bir barış konferansının toplanması hususunda mobilize edici bir rol oynayacağını söyleyebiliriz. Fakat İsrail destekçisi ülkelerin ikna edilmesi gibi hususlar Gazze’deki krizin uzun bir süre daha kronik bir şekilde devam etmesine neden olabilir.

Bu nedenle Çin tarafından "İslam dünyasının Filistin sorununda dayanışmayı güçlendirmesi ve tek ses olmasını destekliyoruz." minvalinde yapılan açıklamalar giderek bölünen küresel siyaseti yeniden konsolide etme ve birlikte hareket etme niyetini gösteriyor. Çin'in İsrail meselesindeki tutumuna bakılacak olursa net olarak bağımsız bir Filistin devletinin kurulmasından yana olduğunu söyleyebiliriz.

ABD'nin özellikle son dönemde bölgede barışa yönelik mekanizmaları ikinci plana atması ve Çin'i hedef alan Hindistan-Orta Doğu-Avrupa Ekonomik Koridoru (IMEC) gibi ekonomik projelere sarılması gözden kaçan bir durum değil. Uluslararası ilişkiler ve siyaset alanında önemli bir isim olan Mearsheimer gibi isimler bile "ABD’nin yumuşak gücünü kaybettiğini ve dünyanın dört bir yanındaki insanların ABD’nin haydut gibi davrandığını düşündüğünü" belirtiyor.

Çin başarılı olabilir mi?

Çin ekonomik ve siyasi angajmanlara girdiği Orta Doğu'da arabulucu rolünü genişleten bir perspektife sahip. İsrail meselesi konusunda da aynı perspektifle ilerliyor. Ancak Çin'in uzun bir çatışma tarihine sahip olan bu meselede elini taşın altına koyması ve çözüme ulaştırması çok zor.

Öte yandan Çin, İsrail meselesinde barış görüşmelerini yeniden başlatmak ya da durumun yatıştırılmasına öncülük etmek gibi rolü bir şekilde üstlenemezse Orta Doğu'daki angajman seviyesini uzun süreliğine kaybedebilir. Bölge ülkelerinin de Filistin meselesinde etkin bir çabasının olduğunu söylemek mümkün. Özellikle Türkiye, izlediği çok boyutlu politika ve yoğun diplomatik hareketlilikle birlikte krize çözüm bulmaya çalışan ülkeler arasında. Bütün bu çabaların uluslararası bir barış konferansı temelinde konsolide olması ve anlamlı bir bütüne dönüşerek baskı oluşturması beklenebilir.

Küresel fetret devri olarak tanımlayabileceğimiz bu kritik dönemde Çin'in küresel bir güç olarak arabuluculuk hamlelerinin başarılı olması daha çok diğer faktörlere bağlıdır. Çin, bir yandan devletlerin içişlerine karışmama ilkesine riayet ederken diğer yandan ulusal çıkarlarını koruma ve büyük güç kimliğini şekillendirme hedeflerini aynı anda gerçekleştirmeye çalışıyor. Bu yaklaşımın başarılı olma şansı tarafların ve bölge ülkelerinin Çin’e olan güvenine bağlı. Arap Dışişleri Bakanlarının Pekin ziyareti bu güvenin yavaş yavaş oluştuğunu gösteriyor.

Öte yandan bölgedeki sorunların çözümü ABD-Çin rekabetinin seyrine de bağlı. ABD, Çin'in Orta Doğu'daki etkisini azaltmak için bir karşı cephe inşa etmeye çabalıyor. Gazze’de devam eden çatışmanın Orta Doğu'daki uzlaşma ve normalleşme momentumunu azaltacağı ve özellikle Suudi Arabistan-İsrail yakınlaşmasını da sekteye uğratacağı görülüyor. Dolayısıyla bu iki gücün rekabeti bölgesel ve küresel krizlerin kaderini etkileyecek gibi görünüyor.

[AA]

Bu içerik Marka Belgesi altında telif hakları ile korunmaktadır. Kaynak gösterilmesi, bağlantı verilmesi ve (varsa) müellifinin/yazarının adı ile unvanının aynı şekilde belirtilmesi şartı ile kısmen alıntı yapılabilir. Bu şartlar yerine getirildiğinde ayrıca izin almaya gerek yoktur. Ancak içeriğin tamamı kullanılacaksa TASAM’dan kesinlikle yazılı izin alınması gerekmektedir.

Alanlar

Kıtalar ( 5 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2763 ) Etkinlik ( 223 )
Alanlar
TASAM Afrika 77 647
TASAM Asya 98 1106
TASAM Avrupa 23 649
TASAM Latin Amerika ve Karayip... 16 67
TASAM Kuzey Amerika 9 294
Bölgeler ( 4 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1406 ) Etkinlik ( 54 )
Alanlar
TASAM Balkanlar 24 297
TASAM Orta Doğu 23 623
TASAM Karadeniz Kafkas 3 297
TASAM Akdeniz 4 189
Kimlikler ( 2 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1304 ) Etkinlik ( 78 )
Alanlar
TASAM İslam Dünyası 58 786
TASAM Türk Dünyası 20 518
TASAM Türkiye ( 1 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2053 ) Etkinlik ( 83 )
Alanlar
TASAM Türkiye 83 2053

Dört gün önce, Çin silahlı kuvvetlerinin yıllık tatbikatı olan "Exercise Joint Sword" sona erdi. Bu yıl, Çin bu tatbikatı, Tayvan'ın yeni seçilen Cumhurbaşkanı Lai'nin göreve başlamasına "güçlü bir ceza" olarak nitelendirdi - Pekin'in kazanmasını istemediği aday. 46 Halk Kurtuluş Ordusu Donanması (P...;

Doğu Afrika’nın jeopolitik konumuyla ilişkili olarak Ortadoğu, Körfez ve Hint- Pasifik stratejik alanlarıyla entegrasyonu bölgede yabancı aktörlerin askerî varlıklarının önemli bir nedenini meydana getirmektedir. Yabancı askerî varlıklar; çoğunlukla terörle mücadele, barış operasyonlarına destek, il...;

Son dönemde yaşanan jeopolitik gelişmeler paralelinde başta Karadeniz olmak üzere deniz güvenliği konuları daha sık gündeme gelmeye başlamıştır. Ayrıca teknolojideki gelişmelerle birlikte, başta gemilerin navigasyon sistemleri olmak üzere denizcilik endüstrisine yönelik siber saldırılar da artış eği...;

Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Çinli mevkidaşı Wang Yi'nin davetlisi olarak 3-5 Haziran 2024 tarihleri arasında Çin'i ziyaret etti. Üç gün süren ziyareti sırasında Çinli yetkililerle üst düzey görüşmelerde bulunan Fidan, iki ülke arasındaki ikili bağların ve iş birliğinin güçlendirilmesine yö...;

Stratejik konumu ve doğal kaynakları nedeniyle önemli bir rekabet alanı olan Afrika, 21. yüzyılda çok sayıda aktörün, kapsamlı politikalar geliştirdiği ve zirveler organize ettiği kıta olarak dikkat çekmektedir.;

Gıda güvenliği ile biyoenerji üretimi arasındaki ilişki, hem potansiyel faydaları hem de zorlukları kapsayan karmaşık ve çok yönlüdür. Biyoenerji üretimi, enerji güvenliğine katkıda bulunma ve iklim değişikliği endişelerini giderme konusunda katkı sağlamaktadır. Ancak bu aynı zamanda gıda güvenliği ...;

Çin Komünist Partisi (ÇKP), propaganda sistemini bilgilendirme kampanyalarını etkinleştirecek bir araç seti oluşturmak için kullanıyor. Amacı, iletişimi kontrol etmek ve Çin hakkında belirli bir gerçeklik ve doğruluk versiyonu sunmak için anlatıları ve algıları şekillendirmektir; bu hem yurt içinde ...;

Bilindiği gibi İran dünyanın en büyük petrol rezervlerine sahip ve tarihsel olarak küresel petrol piyasasında önemli bir oyuncu. İran, 155 milyar varil civarında olduğu tahmin edilen dünyanın dördüncü en büyük kanıtlanmış petrol rezervlerine sahip. Bu rezervler dünyanın toplam kanıtlanmış petrol rez...;

10. İstanbul Güvenlik Konferansı (2024)

  • 21 Kas 2024 - 22 Kas 2024
  • İstanbul - Türkiye

Millî Savunma ve Güvenlik Akademisi Sertifika Programı | 2024 Dönem 2

Millî Savunma ve Güvenlik Akademisi Sertifika Programları ile katılımcılara stratejik yönetim ve liderlik alanlarındaki yeniliklerin aktarılması, Türkiye ve dünyadaki gelişmeler ışığında ulusal ve uluslararası güvenlik stratejileri konularında çok yönlü analiz, sentez ve değerlendirmeler yapabilmelerine, çözüm önerileri, farkındalık ve gelecek öngörüleri geliştirmelerine destek sağlanması amaçlanıyor.

  • 20 Nis 2024 - 11 May 2024
  • Cumartesileri 10.00-13.30 (Çevrimiçi) -
  • İstanbul - Türkiye

Millî Savunma ve Güvenlik Akademisi Sertifika Programı | 2024 Dönem 1

Millî Savunma ve Güvenlik Akademisi Sertifika Programları ile katılımcılara stratejik yönetim ve liderlik alanlarındaki yeniliklerin aktarılması, Türkiye ve dünyadaki gelişmeler ışığında ulusal ve uluslararası güvenlik stratejileri konularında çok yönlü analiz, sentez ve değerlendirmeler yapabilmelerine, çözüm önerileri, farkındalık ve gelecek öngörüleri geliştirmelerine destek sağlanması amaçlanıyor.

  • 20 Oca 2024 - 10 Şub 2024
  • Cumartesileri 10.00-13.30 (Çevrimiçi) -
  • İstanbul - Türkiye

Millî Savunma ve Güvenlik Akademisi Sertifika Programı | 2023 Dönem 1

21. yüzyıl güvenlik sorunlarının dönüşümünü takip edebildiğimiz bir dönem olarak dikkat çekmektedir.

  • 11 Kas 2023 - 02 Ara 2023
  • Cumartesileri 10.00-13.30 (Çevrimiçi) -
  • İstanbul - Türkiye

Doğu Akdeniz Programı 2023-2025

  • 17 Tem 2023 - 19 Tem 2023
  • Sheraton Istanbul City Center -
  • İstanbul - Türkiye

5. Denizcilik ve Deniz Güvenliği Forumu

  • 23 Kas 2023 - 24 Kas 2023
  • İstanbul Kent Üniversitesi Kağıthane Kampüsü -
  • İstanbul - Türkiye

2. İstanbul Siber-Güvenlik Forumu

  • 23 Kas 2023 - 24 Kas 2023
  • İstanbul Kent Üniversitesi Kağıthane Kampüsü -
  • İstanbul - Türkiye

7. Türkiye - Körfez Savunma ve Güvenlik Forumu

  • 23 Kas 2023 - 24 Kas 2023
  • İstanbul Kent Üniversitesi Kağıthane Kampüsü -
  • İstanbul - Türkiye

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in hazırladığı “ABD Hegemonyasına Meydan Okuyan Çin’in Zorlu Virajı; Güney Çin Denizi” isimli stratejik raporu yayımladı.

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in hazırladığı “Küresel Rekabet Penceresinden Pasifik Adaları” isimli stratejik raporu yayımladı.

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in uzun araştırmalar sonunda hazırladığı “TEKNOLOJİK ÜRETİMDE BAĞIMSIZLIK SORUNU; NTE'LER VE ÇİPLER ÜZERİNDE KÜRESEL REKABET” isimli stratejik raporu yayımladı

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in hazırladığı “Sri Lanka’nın Çöküşüne Küresel Siyaset Çerçevesinden Bir Bakış” isimli stratejik raporu yayımladı.

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in hazırladığı “Çin-Japon Anlaşmazlığında Doğu Çin Denizi Derinlerdeki Travmalar” isimli stratejik raporu yayımladı.

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in uzun araştırmalar sonunda hazırladığı “MYANMAR; Büyük Oyunun Doğu Sahnesi” isimli stratejik raporu yayımladı

İngiltere’nin II. Dünya Savaşı sonrasında Hint Altkıtası’ndan çekilmek zorunda kalması sonucunda, 1947 yılında, din temelli ayrışma zemininde kurulan Hindistan ve Pakistan, İngiltere’nin bu coğrafyadaki iki asırlık idaresinin bütün mirasını paylaştığı gibi bıraktığı sorunlu alanları da üstlenmek dur...

Devlet geleneğimizde yüksek emsalleri bulunan Meritokrasi’nin tarifi; toplumda bireylerin bilgi, bilgelik, beceri, çalışkanlık, analitik düşünce gibi yetenekleri ölçüsünde rol almalarıdır. Meritokrasi din, dil, ırk, yaş, cinsiyet gibi özelliklere bakmaksızın herkese fırsat eşitliği sunar ve başarıyı...