Manevî Fatih, Hoca Ahmed-î Yesevi

Makale

Hoca Ahmed-i Yesevî Orta Asya Türk’lerinin dinî-tasavvufî hayatında geniş tesirler yapan ve “pîr-i Türkistan“diye anılan mutasavvıf-şair olup Yesevîyye tarikatının kurucusudur. ...

Hoca Ahmed-i Yesevî Orta Asya Türk’lerinin dinî-tasavvufî hayatında geniş tesirler yapan ve “pîr-i Türkistan“diye anılan mutasavvıf-şair olup Yesevîyye tarikatının kurucusudur.
 
Yesevî’nin tarihî şahsiyetine ait bilgiler azdır, bu bilgilere de menkıbeler karışmıştır. Ancak “hikmet“lerinden onunla ilgili tarihi kaynaklardan, menâkıbnâmelerden elde edilecek bilgiler ve çıkarılacak sonuçlar, menkıbevî de olsa, hayatı, şahsiyeti, eseri ve tesiri hakkında bir fikir vermektedir.1

HAYATI

Ahmed-i Yesevî, Batı Türkistan’ın Çimkend şehrinin doğusunda bulunan ve Tarım ırmağına dökülen Şahyar nehrinin küçük bir kolu olan Karasu üzerindeki Sayram kasabasında dünyaya gelmiştir. Kasabanın halkını ekseri Türkler ve İranlılar teşkil ediyordu. Bazı kaynaklarda da onun Yesi, bugünkü adıyla Türkistan’da dünyaya geldiği kaydedilmiştir. Doğum tarihi de kesin olarak bilinmemektedir. Ancak Yusuf-ı Hemedanî’ye intisabı ve halifelerinden oluşu dikkate alınırsa, H.V. (M. XI.) yüzyılın ikinci yarısında dünyaya geldiği kabul edilebilir.2

Ahmed-i Yesevî ilk tahsiline Yesi’de başlamıştır. Daha küçük yaşlarda birtakım tecellilere mazhar olmuş, beklenmeyen fevkalâdelikler göstermiş olduğundan çevresinin dikkatini çeker.3
 
Küçük yaşında Hz. Hızır’ın delaletine nail olan Ahmet, Yesî’de Arslan Baba’ya intisap ederek kendisine manevi bir baba olan bu büyük mürşitten feyiz almaya başlar.

Rivayete göre Arslan Baba dört yüz veya yedi yüz yıl yaşamış olup ashabın önde gelenlerinden bir zattı. Arslan Baba’nın Yesi’ye gelerek Ahmet’i bulması ve Hz. Peygamber’in kendisine teslim ettiği emaneti vermesi, terbiyesiyle meşgul olup irşat etmesi Hz. Peygamberin manevÎ bir işaret ve delaletine dayanıyordu. Hikmetlerde Arslan Baba’nın ashabın ulularından olduğu, dünya rahatına ve nimetlerine değer vermediği, bir diken kulübesinde ömür geçirdiği, Hz. Peygamberin takdirine mazhar olduğu ve Hz. Peygamber’in böyle ümmeti olduğu için Allah’a şükür kıldığı anlatılır. (bk. Hikmet: XII)

Menkıbede yazdığına göre gazvelerin birinde aç kalan ashab Hz. Peygamber’in huzuruna gelip yiyecek ricasında bulunurlar. Hz. Peygamber’in duası üzerine Hz. Cibril cennetten bir tabak hurma getirir. Ashab hurma alırken bir hurma tabaktan yere düşer. Bunun üzerine Hz. Cibril, “Bu hurma ümmetinizden Ahmet adlı birinin kısmetidir.“der. Hz. Peygamber, ashaba bu hurmayı içlerinden birinin sahibine teslim etmesi teklifinde bulunur. Ashaptan hiç kimse cevap vermeyince, Arslan Baba Allah’ın inayeti ve Hz. Peygamber’in delaletiyle bu vazifeyi yerine getireceğini bildirir. Hz. Peygamber mübarek eliyle hurmayı Arslan Baba’nın damağına yerleştirip Ahmet’i nasıl ve nerede bulacağını anlatır ve terbiyesiyle meşgul olmasını buyurur. Arslan Baba Yesi’ye gelir, Ahmet’i arar, onu mahalle çocuklarıyla oyun oynarken bulur. Arslan Baba henüz hurmadan bahsetmeden çocuk (Ahmet) emaneti teslim etmesini söyler. Arslan Baba beş yüz yıl damağında sakladığı ve tazeliğini muhafaza eden hurmayı ağzından çıkararak sahibine teslim eder (bk. Hikmet: dörtlük: 25). Arslan Baba’ya terbiye ve irşat ile Ahmet kısa zamanda mertebeler aşar, şöhreti etrafa yayılmaya başlar. Bir yıl sonra veya aynı yıl içinde Arslan Baba vefat eder.4

Ahmed-i Yesevî, Arslan Baba’nın vefatından sonra İslami merkezlerden biri olan Buhara’ya gider. Şehre çok zengin ve Hanefi mezhebinde bir aile hâkim durumdaydı. Bu şehirde devrin önde gelen âlim ve mutasavvıflarından Şeyh Yusuf-ı Hemedanî’ye intisap ederek onun irşat ve terbiyesi altına girer.

İmâm-ı A’zam, Ebu Hanife mezhebinde olan Şeyh Yusuf-ı Hemedanî, bütün ömrünü ilim ve tasavvuf yolunda harcamıştır. Merv, Herat, Buhara, Semerkand gibi İslam merkezlerini dolaşarak halkı irşat etmiştir. Dünyaya değer vermez, ikbal peşinde koşmaz, padişah ve devlet erkânının huzuruna varmaktan kaçınırdı. Aza kanaat eder, sade bir hayat yaşar, eline geçenleri muhtaç kimselere dağıtırdı. İrşat dışındaki zamanını Kur’ân-ı Kerim okumak ve riyâzetle geçirirdi. Herkese iltifat eder ve son derece merhametliydi. Hz. Hızır ile daima sohbet halinde bulunurdu. Halka İslam esaslarını ve şerîat inceliklerini öğretir, müritlerine züht ve takva, riyâzet, nefse hâkimiyet tavsiye ederdi. Hz. Peygamber ve ashabın yolundan asla ayrılmaz, İslami esaslarda tevil kabul etmezdi.

Sultan Sencer’in kendisini ashab-ı kiram’ın yolundan ayrılmadığı için çok takdir ettiği ve dervişlerine dağıtılmak üzere elli bin altın gönderdiği rivayet edilir.5

(Makalenin tamamı alttaki ilgili dokümanda)

------------------------------
1 Erarslan, Kemal, Ahmed Yesevi maddesi, İslam Ansiklopedisi (DİA), c. 2, 161.
2 Erarslan, Kemal, Ahmed-i Yesevi Divan-ı Hikmetten Seçmeler, Kültür Ve Turizm Bakanlığı
Yayınları: 546, 100 Temel Eser Dizisi: 98, s. 14-15.
3 Erarslan, Divan-ı Hikmetler Seçmeler, s. 16.4 Erarslan, Divan-ı Hikmetten Seçmeler, s. 16-17.
4 Erarslan, Divan-ı Hikmetten Seçmeler, s. 16-17.
5 Erarslan, Divan-ı Hikmetten Seçmeler, s. 19.

Makalenin yer aldığı e-kitap için tıklayın > İSLAM DÜNYASI Stratejik İletişim: Referans Değerler, Kurumlar, Kişiler
 
Bu içerik Marka Belgesi altında telif hakları ile korunmaktadır. Kaynak gösterilmesi, bağlantı verilmesi ve (varsa) müellifinin/yazarının adı ile unvanının aynı şekilde belirtilmesi şartı ile kısmen alıntı yapılabilir. Bu şartlar yerine getirildiğinde ayrıca izin almaya gerek yoktur. Ancak içeriğin tamamı kullanılacaksa TASAM’dan kesinlikle yazılı izin alınması gerekmektedir.

Alanlar

Kıtalar ( 5 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2763 ) Etkinlik ( 223 )
Alanlar
TASAM Afrika 77 647
TASAM Asya 98 1106
TASAM Avrupa 23 649
TASAM Latin Amerika ve Karayip... 16 67
TASAM Kuzey Amerika 9 294
Bölgeler ( 4 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1406 ) Etkinlik ( 54 )
Alanlar
TASAM Balkanlar 24 297
TASAM Orta Doğu 23 623
TASAM Karadeniz Kafkas 3 297
TASAM Akdeniz 4 189
Kimlikler ( 2 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1304 ) Etkinlik ( 78 )
Alanlar
TASAM İslam Dünyası 58 786
TASAM Türk Dünyası 20 518
TASAM Türkiye ( 1 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2053 ) Etkinlik ( 83 )
Alanlar
TASAM Türkiye 83 2053

Stratejik konumu ve doğal kaynakları nedeniyle önemli bir rekabet alanı olan Afrika, 21. yüzyılda çok sayıda aktörün, kapsamlı politikalar geliştirdiği ve zirveler organize ettiği kıta olarak dikkat çekmektedir.;

Ulusal ve uluslararası alanda ülkelerin güveliği sadece siyasi ve askeri meseleler ile ilgili olmamıştır. Özellikle soğuk savaş sonrasında oluşan yeni dünya düzeninde küreselleşmenin yükselişiyle beraber, ekonomik konuların önemi daha artmıştır. ;

İsrail'in devletinin kurulduğu 1948 yılından günümüze uzanan Siyonist ideolojinin militarist bir devlete dönüşmesi, orta doğu coğrafyasında katliama varan insan hakları ihlallerinin sona ermeyeceğinin göstergesidir. İsrail devletinin 7 aydır süren bombardımanlarının Gazze'de yarattığı yıkım ve sonuc...;

Dünya hemen her konuda sınırın “ölçüsüzce“ zorlandığı “kritik“ bir dönemden geçmektedir. Başta zihin ve beden itibarıyla bizzat insan olmak üzere aile, toplum ve devlet gibi hemen her toplumsal ve siyasal yapı bu durumun bir yansıması olarak derin bir “güvenlik krizi“yle karşı karşıyadır. Uluslarara...;

Tüm eş-etkinlikleri ile birlikte, bu yıl onuncusu gerçekleştirilecek İstanbul Güvenlik Konferansı, TASAM Millî Savunma ve Güvenlik Enstitüsü (MSGE) tarafından “Teknopolitik Yeni Dünya: Güvenliğin Güvenliği - Akıl, Nesil, Aile, İnanç ve Devlet Güvenliği““ ana teması altında küresel ölçekte katılımla ...;

Tüm eş-etkinlikleri ile birlikte, bu yıl onuncusu gerçekleştirilecek İstanbul Güvenlik Konferansı, TASAM Millî Savunma ve Güvenlik Enstitüsü (MSGE) tarafından “Teknopolitik Yeni Dünya: Güvenliğin Güvenliği - Akıl, Nesil, Aile, İnanç ve Devlet Güvenliği““ ana teması altında küresel ölçekte katılımla ...;

7 Ekim 2023’te başlayan süreçten bu yana İsrail, binlerce Gazzeliyi yerinden etti ve öldürdü. İsrail’in insanlık dışı saldırılarına karşı ABD ve İngiltere tam destek verirken, uluslararası kamuoyu devam eden açlık, susuzluk ve insani kayıplara karşı elle tutulur bir adım atmış değil. Gazze'de devam ...;

Türkiye’de ilk kez 2015 yılında düzenlenen ve bu yıl dokuzuncusu gerçekleştirilen İstanbul Güvenlik Konferansı, “Ekosistemde Stratejik Dönüşüm: İklim, Gıda, Demografi, Meritokrasi, Ekonomi, Sağlık, Eğitim, İstihdam, Aile-Gençlik ve Şehir Güvenliği“ ana teması ile TASAM Millî Savunma ve Güvenlik Enst...;

10. İstanbul Güvenlik Konferansı (2024)

  • 21 Kas 2024 - 22 Kas 2024
  • İstanbul - Türkiye

Millî Savunma ve Güvenlik Akademisi Sertifika Programı | 2024 Dönem 1

Millî Savunma ve Güvenlik Akademisi Sertifika Programları ile katılımcılara stratejik yönetim ve liderlik alanlarındaki yeniliklerin aktarılması, Türkiye ve dünyadaki gelişmeler ışığında ulusal ve uluslararası güvenlik stratejileri konularında çok yönlü analiz, sentez ve değerlendirmeler yapabilmelerine, çözüm önerileri, farkındalık ve gelecek öngörüleri geliştirmelerine destek sağlanması amaçlanıyor.

  • 20 Oca 2024 - 10 Şub 2024
  • Cumartesileri 10.00-13.30 (Çevrimiçi) -
  • İstanbul - Türkiye

Millî Savunma ve Güvenlik Akademisi Sertifika Programı | 2023 Dönem 1

21. yüzyıl güvenlik sorunlarının dönüşümünü takip edebildiğimiz bir dönem olarak dikkat çekmektedir.

  • 11 Kas 2023 - 02 Ara 2023
  • Cumartesileri 10.00-13.30 (Çevrimiçi) -
  • İstanbul - Türkiye

Afrika 2063 Ağı İstişare Toplantısı 2

  • 20 Eki 2022 - 20 Eki 2022
  • Çevrimiçi - 14.00

Afrika 2063 Ağı İstişare Toplantısı 1

  • 06 Eki 2022 - 06 Eki 2022
  • Çevrimiçi - 14.00

4. Denizcilik Ve Deniz Güvenliği Forumu 2022

  • 03 Kas 2022 - 03 Kas 2022
  • Ramada Hotel & Suites by Wyndham İstanbul Merter -
  • İstanbul - Türkiye

8. İstanbul Güvenlik Konferansı (2022)

  • 03 Kas 2022 - 04 Kas 2022
  • Ramada Hotel & Suites by Wyndham İstanbul Merter -
  • İstanbul - Türkiye

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in hazırladığı “ABD Hegemonyasına Meydan Okuyan Çin’in Zorlu Virajı; Güney Çin Denizi” isimli stratejik raporu yayımladı.

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in hazırladığı “Küresel Rekabet Penceresinden Pasifik Adaları” isimli stratejik raporu yayımladı.

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in uzun araştırmalar sonunda hazırladığı “TEKNOLOJİK ÜRETİMDE BAĞIMSIZLIK SORUNU; NTE'LER VE ÇİPLER ÜZERİNDE KÜRESEL REKABET” isimli stratejik raporu yayımladı

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in hazırladığı “Sri Lanka’nın Çöküşüne Küresel Siyaset Çerçevesinden Bir Bakış” isimli stratejik raporu yayımladı.

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in hazırladığı “Çin-Japon Anlaşmazlığında Doğu Çin Denizi Derinlerdeki Travmalar” isimli stratejik raporu yayımladı.

İngiltere’nin II. Dünya Savaşı sonrasında Hint Altkıtası’ndan çekilmek zorunda kalması sonucunda, 1947 yılında, din temelli ayrışma zemininde kurulan Hindistan ve Pakistan, İngiltere’nin bu coğrafyadaki iki asırlık idaresinin bütün mirasını paylaştığı gibi bıraktığı sorunlu alanları da üstlenmek dur...

Devlet geleneğimizde yüksek emsalleri bulunan Meritokrasi’nin tarifi; toplumda bireylerin bilgi, bilgelik, beceri, çalışkanlık, analitik düşünce gibi yetenekleri ölçüsünde rol almalarıdır. Meritokrasi din, dil, ırk, yaş, cinsiyet gibi özelliklere bakmaksızın herkese fırsat eşitliği sunar ve başarıyı...

Meritokrasi Devlet geleneğimizde yüksek emsalleri bulunan Meritokrasi’nin tarifi; toplumda bireylerin bilgi, bilgelik, beceri, çalışkanlık, analitik düşünce gibi yetenekleri ölçüsünde rol almalarıdır. Meritokrasi din, dil, ırk, yaş, cinsiyet gibi özelliklere bakmaksızın herkese fırsat eşitliği sunar...