Yeni Kavramlar, Eski Kaygılar: Post-Güvenlik Dönemde ABD ve Çin’in Birbirlerine Yönelik Algılarının Değerlendirilmesi

Makale

Güvenlik kavramı, insanların değişen ihtiyaçları göz önüne alınarak değişirken, beraberinde Uluslararası İlişkiler alanını da dönüştürmektedir. Tarihten bu yana süre gelen konvansiyonel güvenlik, terörizm ve organize suç gibi sorunların yanında gelişme, cinsiyet, iklim, pandemi gibi yeni konular da hızla hayatımıza girmektedir....

Dr. Öğr. Üyesi Nur ÇETİNOĞLU HARUNOĞLU
Marmara Üniversitesi
Nobuhide Mert MATSUMOTO
Marmara Üniversitesi

Özet

Güvenlik
kavramı, insanların değişen ihtiyaçları göz önüne alınarak değişirken, beraberinde Uluslararası İlişkiler alanını da dönüştürmektedir. Tarihten bu yana süre gelen konvansiyonel güvenlik, terörizm ve organize suç gibi sorunların yanında gelişme, cinsiyet, iklim, pandemi gibi yeni konular da hızla hayatımıza girmektedir.

Tüm bu post-güvenlik kapsamındaki güvenlik algısının yanında büyük güç rekabeti gibi konular, önemini korumakta, büyük güçlerin birbirlerine yönelik kaygıları hala daha benzer özellikler sergilemektedir. Bu çalışma son yıllarda ABD ve yükselen Çin rekabeti arasında gittikçe hararetli bir tartışma konusu olan “çevreleme“ kavramına odaklanacaktır. Çevreleme, her ne kadar Soğuk Savaş döneminde Uluslararası İlişkiler disiplininin günlük dilinin bir parçası haline gelse de, aslında tarihsel anlamda oldukça eskilere dayanmaktadır. Çevreleme, son dönemde yeniden popülerlik kazanmış bir kavram haline gelmiş olmakla beraber, bu kavrama odaklanmak son yıllarda ABD-Çin arasında belirsiz bir politik ortam oluşturduğundan ve algısal tansiyonlara neden olduğundan, oldukça elzemdir.

Stratejik/askeri, ekonomik ve sosyo-kültürel alanda etkili olan çevreleme kavramı büyük güç rekabetinde çeşitli tarihi örneklerde kullanılmıştır. Bu çalışma, çevreleme kavramının tarihiyle başlayıp, bu kavramın günümüze kadar nasıl değişmiş olduğunu ancak aynı zamanda nasıl devamlılık arz ettiğini inceleyecektir. Hem ABD’den hem de Çin’den çevreleme kavramına yönelik görüşleri karşılaştıracak olan bu çalışma, bu kavramın günümüz büyük güç rekabetine ve ABD-Çin ilişkilerine nasıl yansıdığını ve karşılıklı algıları ortaya koyacaktır. Bunları yaparken ABD’de yayımlanan strateji belgeleri, Kongre tutanakları ve Çin’de Çin Komünist Partisi’ne yakın medya organları ile hükümet yetkililerinin açıklamalarını ve bazı teorileri kullanacaktır. Çalışma sonunda çevreleme kavramına yönelik tartışmalı ve girift tutumun iki ülke ilişkilerinde gerginliğe sebep olduğu ve bunun aşılması için iki ülke arasında diyalog kurulması gerektiği sonucuna varılacaktır. Bu sonuç Çin ve ABD’nin yapıcı ve felaketlerden uzak bir ilişki kurması ve bir arada var olması için oldukça büyük bir önem arz etmektedir.


1. Giriş

21. yüzyıl güvenlik kavramının hızla değiştiği, dönüştüğü ve yeni meydan okumalarla karşılaştığı bir dönemdir. Güvenlik, salt askeri olarak değerlendirilemeyecek bir kavram haline gelmiş; iklim, kalkınma, yoksulluk, pandemi gibi konular, klasik anlamdaki devlet merkezli güvenlik kavramının genişlemesine ve derinleşmesine neden olmuştur. Post-güvenlik gibi yeni kavramların ortaya çıkması, eski jeopolitik kaygıları ise yok edememiştir.

ABD’nin 2022 Ulusal Güvenlik Stratejisi’nde Çin, ABD’nin en önemli stratejik rakibi olarak değerlendirilmiştir. Aynı şekilde 2022 Ulusal Savunma Stratejisi’nde Çin, ABD’ye meydan okuyan en önemli güç olarak tanımlanmıştır. Ağustos 2022’de ABD Temsilciler Meclisi Başkanı Nancy Pelosi’nin Asya turuna çıkıp buradaki müttefikleri ziyaret etmesi, ABD’nin Hint-Pasifik’te hızla yükselen Çin’i dikkate aldığını gösteren bir başka örnektir. Tüm bu son dönem gelişmelerine ve güvenliğin genişleyen ve derinleşen doğasına rağmen, ABD’nin Çin ile arasındaki rekabeti yürütmek adına benimsediği yol ve söylem, kökeni çok eski büyük güç mücadelelerine kadar varan “çevreleme“ kavramıyla kesişmektedir.

1990’ların başından bu yana süren Çin’in yükselişi tartışmaları, artan bir şekilde hem ekonomik hem siyasi yönüyle, hem de büyüyen askeri varlığı, yapay zekâ ve dijitalleşme yatırımlarıyla dikkate değer bir noktaya erişmiştir. Son yıllarda ABD’de artan neo-çevreleme politikası tartışmaları Çin’de de büyük bir yankı bulmuş ve çevreleme karşıtı yaklaşımlar ve yeni bir stratejik izolasyon durumu arasında gelip giden bir karşı politik akıma dönüşmüştür. Ağustos 2022’de Çin Hükümeti, ABD Ordusu ile doğrudan yapılan bilgi alışverişi ve iklim değişikliği ortaklığının sona erdiğini duyurmuştur. Bu karar mevcut krizde çok dikkate alınmamış olsa da, Pekin’in ABD’de artan çevreleme söylemine karşı yanıtı olarak ciddiye alınması gerekir. Öyle ki bu karar, iki ülke arasında 2000’lerden bu yana özenle şekillendirilen neo-güvenlik tabanlı rekabet halini tek hamlede noktalamıştır.

Bu çalışma son dönemdeki gelişmeler ışığında ABD ve Çin’in birbirlerinin güvenlik algılarındaki yerlerini “çevreleme“ kavramı çerçevesinde incelemeyi ve bu algıların ekonomik, stratejik ve sosyo-kültürel anlamda birbirleriyle uyumlu olup olmadığını değerlendirmeyi hedeflemektedir.

Bu içerik Marka Belgesi altında telif hakları ile korunmaktadır. Kaynak gösterilmesi, bağlantı verilmesi ve (varsa) müellifinin/yazarının adı ile unvanının aynı şekilde belirtilmesi şartı ile kısmen alıntı yapılabilir. Bu şartlar yerine getirildiğinde ayrıca izin almaya gerek yoktur. Ancak içeriğin tamamı kullanılacaksa TASAM’dan kesinlikle yazılı izin alınması gerekmektedir.

Alanlar

Kıtalar ( 5 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2763 ) Etkinlik ( 223 )
Alanlar
TASAM Afrika 77 647
TASAM Asya 98 1106
TASAM Avrupa 23 649
TASAM Latin Amerika ve Karayip... 16 67
TASAM Kuzey Amerika 9 294
Bölgeler ( 4 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1406 ) Etkinlik ( 54 )
Alanlar
TASAM Balkanlar 24 297
TASAM Orta Doğu 23 623
TASAM Karadeniz Kafkas 3 297
TASAM Akdeniz 4 189
Kimlikler ( 2 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1304 ) Etkinlik ( 78 )
Alanlar
TASAM İslam Dünyası 58 786
TASAM Türk Dünyası 20 518
TASAM Türkiye ( 1 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2053 ) Etkinlik ( 83 )
Alanlar
TASAM Türkiye 83 2053

Asya kıtası yükselen küresel güçlere ev sahipliği yaparak 21. yüzyılda dünyanın ekonomi ve ağırlık merkezi hâline gelmiştir. Türkiye'nin, kadim bağlara sahip olduğu bu kıta ile daha güçlü bağlar kurmak üzere 2019 yılında ilan ettiği Yeniden Asya (Asia Anew) girişimi, yenilikçi olmayı da gerektiren g...;

Küresel hegemonya mücadelesi giderek sertleşirken jeopolitik saiklerin daha akışkan olduğu yeni bir döneme giriliyor. Bu yeni dönemde jeopolitik dinamikleri yeniden şekillendirmeyi planlayan iddialı projeler, stratejik pozisyon almak için uygun bir konjonktür yaratmayı hedefliyor. Bu projeler arasın...;

Çin ve Rusya’ya uygulanan Batı merkezli yaptırımlar küresel jeopolitikte köklü değişimlerin önünü açarken söz konusu iki ülkeyi de ilan edilmemiş stratejik bir ittifaka doğru sürüklüyor. Rusya ekonomisi üzerinde oluşan baskı ve Amerika Birleşik Devletleri (ABD)-Çin rekabetinin derinleşmesi, Çin ve R...;

Avrupa konvansiyonel güvenlik mimarisinin köşe taşı olarak görülen; Avrupa’da Konvansiyonel Silahlı Kuvvetler Antlaşması (CFE-AKKA), NATO ve Varşova Paktı ülkeleri arasında 1990 yılında imzalanmış ve 1992 yılı Temmuz ayında yürürlüğe girmiştir.;

Güçlü tarihsel ve kültürel arka plana rağmen stratejik nitelikli diyaloğun henüz gelişmekte olduğu Türkiye - Orta Doğu veya daha dar kapsamda Türkiye - Körfez Ülkeleri ilişkilerinin kırılgan eksenden yeni dengeler, yeni roller ve yeni ittifaklara uyum sağlayacak bir işbirliği eksenine dönüşmesi seçe...;

Afrika kapsamlı uluslararası askerî stratejilerin Kıta’daki bölgesel güvenlik krizlerini beslediğine dair kaygılar dikkate alınmalıdır. Afrika‘nın gerek genel olarak endüstrideki gerekse dar kapsamda savunma sanayiindeki mevcut sorunlar nedeniyle askerî kapasitesini gereği gibi güçlendirememesinin; ...;

Yeni ve gelişmekte olan teknolojilerin, siber ortam üzerinde beklenen etkilerinin; geleceğin çok boyutlu güvenlik ortamını şekillendireceği, yapay zekâ ve makine öğrenimi, otonom cihazlar ve sistemler, telekomünikasyon ve bilgi işlem teknolojileri, uydular ve uzay varlıkları, insan-makine ara yüzler...;

İnsanlık yeryüzünün %72’sini oluşturan su kürenin ortasında çeşitli yeryüzü dinamikleriyle yükselen veya alçalan kara parçaları (litosfer) üzerinde yaşamaktadır. İnsanlığın doğal yaşam alanını vücuda getiren kara parçaları ise dünya yüzeyinin oldukça küçük bir parçasını oluşturmaktadır. Tüm bu kara ...;

10. İstanbul Güvenlik Konferansı (2024)

  • 21 Kas 2024 - 22 Kas 2024
  • İstanbul - Türkiye

Millî Savunma ve Güvenlik Akademisi Sertifika Programı | 2024 Dönem 2

Millî Savunma ve Güvenlik Akademisi Sertifika Programları ile katılımcılara stratejik yönetim ve liderlik alanlarındaki yeniliklerin aktarılması, Türkiye ve dünyadaki gelişmeler ışığında ulusal ve uluslararası güvenlik stratejileri konularında çok yönlü analiz, sentez ve değerlendirmeler yapabilmelerine, çözüm önerileri, farkındalık ve gelecek öngörüleri geliştirmelerine destek sağlanması amaçlanıyor.

  • 20 Nis 2024 - 11 May 2024
  • Cumartesileri 10.00-13.30 (Çevrimiçi) -
  • İstanbul - Türkiye

Millî Savunma ve Güvenlik Akademisi Sertifika Programı | 2024 Dönem 1

Millî Savunma ve Güvenlik Akademisi Sertifika Programları ile katılımcılara stratejik yönetim ve liderlik alanlarındaki yeniliklerin aktarılması, Türkiye ve dünyadaki gelişmeler ışığında ulusal ve uluslararası güvenlik stratejileri konularında çok yönlü analiz, sentez ve değerlendirmeler yapabilmelerine, çözüm önerileri, farkındalık ve gelecek öngörüleri geliştirmelerine destek sağlanması amaçlanıyor.

  • 20 Oca 2024 - 10 Şub 2024
  • Cumartesileri 10.00-13.30 (Çevrimiçi) -
  • İstanbul - Türkiye

Millî Savunma ve Güvenlik Akademisi Sertifika Programı | 2023 Dönem 1

21. yüzyıl güvenlik sorunlarının dönüşümünü takip edebildiğimiz bir dönem olarak dikkat çekmektedir.

  • 11 Kas 2023 - 02 Ara 2023
  • Cumartesileri 10.00-13.30 (Çevrimiçi) -
  • İstanbul - Türkiye

Doğu Akdeniz Programı 2023-2025

  • 17 Tem 2023 - 19 Tem 2023
  • Sheraton Istanbul City Center -
  • İstanbul - Türkiye

5. Denizcilik ve Deniz Güvenliği Forumu

  • 23 Kas 2023 - 24 Kas 2023
  • İstanbul Kent Üniversitesi Kağıthane Kampüsü -
  • İstanbul - Türkiye

2. İstanbul Siber-Güvenlik Forumu

  • 23 Kas 2023 - 24 Kas 2023
  • İstanbul Kent Üniversitesi Kağıthane Kampüsü -
  • İstanbul - Türkiye

7. Türkiye - Körfez Savunma ve Güvenlik Forumu

  • 23 Kas 2023 - 24 Kas 2023
  • İstanbul Kent Üniversitesi Kağıthane Kampüsü -
  • İstanbul - Türkiye