Yeni Bir Öteki Olarak “Batı Balkanlar” Kavramına Dair

Yorum

Daha önce, bu platformda kaleme aldığımız bazı çalışmalarda sıklıkla ifade etmiştik ki; bugün Balkanlar olarak adlandırılan Avrupa topraklarının “Batı Medeniyeti”nin dışında tutulmasının en kolay yolu, onu asla tam manası ile tanımlamamak olarak belirlenmişti. ...

Daha önce, bu platformda kaleme aldığımız bazı çalışmalarda sıklıkla ifade etmiştik ki; bugün Balkanlar olarak adlandırılan Avrupa topraklarının “Batı Medeniyeti“nin dışında tutulmasının en kolay yolu, onu asla tam manası ile tanımlamamak olarak belirlenmişti. Bu manada ne coğrafik belirlemeler ne de tarihi art alan, burayı asla tam manası ile konumlandırmayı başaramadı. Kaldı ki yine bize göre Türk/İslâm/Osmanlı mazisinin tesiri ile zaten mutlak olmayan Doğu ve Batı kavramları, bölgeyi bu iki kavram arasındaki sınır olarak da belirledi. Küresel politikalar ve uluslararası anlaşmalar bağlamında ve dahi kendi içimizdeki –maalesef- romantik/nostaljik bakış açıları ile bu ayrımı da hiçbir zaman tam manası ile tespit edemedik. Biz bu belirsizlik ve konumlanamazlık durumu ile baş etmeye çalışırken de yakın zamanlarda dile getirilen yeni bir tanımlama giderek yaygınlık kazanmaya başladı: Batı Balkanlar.

17 Mayıs 2017’de Amerika Birleşik Devletleri, Amerikan Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Komitesi’ne bağlı Avrupa, Avrasya ve Yükselen Tehditler Alt Komitesi’nde (House of Foreign Affairs Committee, Subcommittee on Europe, Eurasia,and Emerging Threats) Balkanlar üzerine bir oturum gerçekleşir. Konuşmacılar ABD Dışişleri Bakanlığı Avrupa ve Avrasya’dan Sorumlu Müsteşar Yardımcısı Hoyt Ye, Güneydoğu Avrupa Araştırma ve Danışma Şirketi (Southeast Europe Research and Consulting, LLC) çalışanlarından Dr. Gordon N. Bardos, Johns HopkinsÜniversitesi Gelişmiş Uluslararası Çalışmalar Okulu’undan Prof. Dr. Daniel Serwer ve Arnavut Amerikan Yurttaşlık Birliği (İng. Albanian American Civic League) Başkanı Joseph J. DioGuardi’den oluşmaktadır. Panel’in ana teması Balkanlar’daki gelişmeler ve ABD’nin alması gereken politik tavırdır. Bu oldukça olağan zira bölge zaten kadim zamanlardan beri ABD - Rusya çekişmesinin ana merkezi. Nerede ise AB/NATO/Rusya arasındaki hemen her türlü ilişki burası üzerinden koordine edilmekte. Son zamanlardaki uluslararası temaslar bile hep bu amaç üzerinden gerçekleşip okunuyor. Lâkin bu oturum sırasında topyekûn bir Balkan tanımı yerine buna eklenen Batı ibaresi ile birlikte kullanım, sonraki yıllarda AB’nin belgelerine dahi girecek kadar yaygınlaşacaktır. Ve bu elbette bölgede zaten var olan birçok cevapsız soruya da yeni sorular ekleyecektir. Balkanlar neresiydi ki, Batı’sı neresi olacak? Ya da Balkanların Batı’sından kastedilen şey Avrupa kor kültürüne göre daha yakın ve makul bir alan ise yeni öteki ve Avrupalı olamayacak Doğu, Güney hatta Kuzey Balkanlar neresidir? Hatta buna “yoksa Balkanların sınırları yeniden mi çiziliyor“ gibi tahrik edici bir soru da eklenebilecekken, bir sonraki Avrupa Birliği dönem başkanlığını üstlenecek olan Slovenya Başbakanı Janez Jansa’nın, Avrupa Birliği (AB) Konseyi Başkanı Charles Michel’e gönderdiği iddia edilen belgenin içeriği, Slovenya medyasında Nisan ayında yayınlandı bile. Evet, belgeye göre, Bosna Hersek’in parçalanması, Bosna Hersek’in iki entitesinden biri olan Sırp Cumhuriyeti’nin (RS) Sırbistan’a bağlanması, Hırvatların yoğunlukta olduğu kantonların Hırvatistan’a bağlanması ve Kosova’nın Arnavutluk ile birleşmesi planlanıyor. Jansa bu belgenin varlığını yalanlasa da konu Balkanlar ise ateş olmayan yerden dâhi duman çıkabiliyor. Kadı ki buna dair tartışma ve dedikodular çok uzun zamandan beri konuşulmakta.

Biz tüm bu karmaşayı şimdilik, ileride bir analiz yapmak şartı ile kenara bırakarak “Batı Balkanlar neresidir?“ sorusuna dönüyoruz tekrar.

Aslında kavram belli belirsiz olmak kaydı ile 2000’lerden itibaren AB belgelerinde sıklıkla kullanılıyordu. Bu kullanımın AB’nin, Rusya’nın bölgedeki tesiri karşısında belirlediği genişleme politikasına bağlı olarak tasarlandığı da artık çokça dile getirilen bir gerçek. Ki 2020 Nisanında Avrupa Komisyonu’nun genişlemeden sorumlu üyesi Oliver Varhelyi’nin kullandğı “AB üyesi ülkelerin Arnavutluk ve Kuzey Makedonya ile tam üyelik müzakerelerinin açılması konusunda siyasi anlaşmaya varmış olmalarını duyurmaktan mutluyum“ ifadesi de yakın zamanda çözülen isim krizi sonunda vaat edilen genişlemenin başladığının ispatıdır. AB genişlerken, yeni bir Balkanlar sınırı da belirginleşmeye başlamış görünüyor.

Bu manada; AB kayıtlarına göre Batı Balkanlar, Arnavutluk, Bosna Hersek, Makedonya, Karadağ, Sırbistan ve Kosova’yı kapsamakta. Buradan da anlaşılabileceği gibi Batı Balkanlar, AB’nin güneye doğru genişleme planlarının bir sonucu olarak, tarihsel gerçeklikten koparılmış bir Balkanlar bölgesini karşılıyor. Ki burada asıl önemli nokta böyle bir tanımlama ile bölgenin en etkin gücü Türkiye’nin bir anda buranın dışında bırakılmış olmasıdır. Aynı dönemlerde Balkan Paktı fikrinin yeniden dillendirildiği düşünülürse yeni bir tanımlamanın asıl gayesinin, zaten Balkan ötekileştirmesinin müsebbibi görülen mazi bağının en güçlü temsilcisi Türkiye’yi buranın dışında bırakılması olduğu asla ihmal edilmemelidir. Bir sonraki aşamada Türkiye’yi Balkanlar’ın da ötesinde kalan bir doğu ülkesi olduğu alt iddiası da gözden kaçırılmamalıdır.

Konu bu kadar önemli bir sinsi planın parçası iken biz de bölgeye dair kavramların hoyratça kullanımına devam ediyoruz. Kısa bir araştırma yapıldığında, art alanında bizi bölge dışında bırakmak isteyen bu tanımlamanın, kendi kalemlerimizde de karşılık bulması üzücü. Balkan tanımının bile sunî yapısı ile bizi bölge dışında bıraktığı gerçeği kaynaklarca vaki iken bir de Batı Balkanlar tanımının eleştiriye dahi tabi tutulmadan kullanımı maalesef yukarıda bahsedilen politikalar açısından sorunlu. Unutulmamalıdır ki bu denli güçlü bağlarımız olan bir bölgeye dair kendi tanım ve sınırlarını belirlemeksizin bir politika üretmek hiçbir zaman kabil olamayacak. Çünkü bölgeye dair dış politika esaslarımızın, siyaset üstü değerler ile klasik küresel bakışa kurban edilmeksizin ve bizi burada tutacak argümanlar ile güçlendirilmesi gerekirken, henüz tam belirlenememiş bir politik düzlemi, bizim irademiz dışında yapılan yeni bir tanımlama ile yok etmek büyük bir yanlış olacaktır. Geçtiğimiz Temmuz ayında Kuzey Makedonya’nın başkenti Üsküp’te düzenlenen “Bölgesel İş Birliği Ekonomik Forumu“na katılan Kuzey Makedonya Başbakanı Zoran Zaev, Arnavutluk Başbakanı Edi Rama ve Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic’in imzaladığı Açık Balkan (Open Balkan) anlaşmasının -devamının da geleceği duyuruldu- bu anlamda gözden kaçırılmaması gerekiyor örneğin. Ya da hâlen üzerinde yeteri kadar kafa yorulmayan Berlin Süreci ile bölgede etkisi artan Almanya’nın, AB yerine buradaki genişlemeyi yönetmesi ihmal edilebilir bir gelişme midir? Birkaç gün önce veda ziyareti için Sırbistan’a giden Merkel’in “Berlin süreci bölgedeki birlikteliğe katkı sağlarken Berlin süreci ‘Batı’ Balkan ülkelerinin AB üyelik sürecini destekliyor“ açıklaması yeteri kadar ciddiye alınıyor mu peki?

Tüm bu sorular ve gelişmeler gösteriyor ki “Batı Balkanlar“ zaten dışına itildiğimiz ve Batı’nın kurgulamaktan asla vazgeçmediği bölgeye dair ciddiye alınması gereken yeni bir sorun. Doğu’nun sınırının nerede başladığını bilmediğimiz bir noktada Batı eli ile çizilen bu yeni sınırın bu denli kolay kabul edilip kullanılması bölgeyi az biraz tanıyan herkes için garipsenmelidir. En azından temkinli olup buna dair bir dil ve politika geliştirmek bölgedeki etkin bir politika için en önemli zaruretlerden biri.

 
Bu içerik Marka Belgesi altında telif hakları ile korunmaktadır. Kaynak gösterilmesi, bağlantı verilmesi ve (varsa) müellifinin/yazarının adı ile unvanının aynı şekilde belirtilmesi şartı ile kısmen alıntı yapılabilir. Bu şartlar yerine getirildiğinde ayrıca izin almaya gerek yoktur. Ancak içeriğin tamamı kullanılacaksa TASAM’dan kesinlikle yazılı izin alınması gerekmektedir.

Alanlar

Kıtalar ( 5 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2701 ) Etkinlik ( 221 )
Alanlar
Afrika 76 636
Asya 98 1074
Avrupa 22 637
Latin Amerika ve Karayipler 16 67
Kuzey Amerika 9 287
Bölgeler ( 4 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1376 ) Etkinlik ( 52 )
Alanlar
Balkanlar 24 293
Orta Doğu 22 604
Karadeniz Kafkas 3 296
Akdeniz 3 183
Kimlik Alanları ( 2 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1292 ) Etkinlik ( 77 )
Alanlar
İslam Dünyası 58 781
Türk Dünyası 19 511
Türkiye ( 1 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2043 ) Etkinlik ( 81 )
Alanlar
Türkiye 81 2043

Çalışma kapsamında, Türkiye Cumhuriyeti’nin deniz yetki sahalarındaki hak ve menfaatleri, deniz dibi kaynaklarına erişim ve enerji arz güvenliği konularında atması gereken adımlar incelenmiştir.;

1989'da Berlin Duvarı'nın yıkılmasından sonra Amerikan hegemonyasının zirve dönemi başlamıştı. Amerikan kibrinin doruk noktası, tüm Orta Doğu'yu yeniden inşa edebilmeyi umduğu 2003 yılındaki Irak'ın işgaliydi. Bu dönemdeki tek kutupluluk derecesi tarihte nadirdir. ;

Bu tarihî ve güzel şehir İstanbul, uzun zamandır Batı ile Doğu'yu birbirine bağlayan köprü olarak bilinir ve umarım bu etkinlik, müreffeh ve gelişmiş bir bölgeye ulaşmak için İstanbul Boğazı'nın iki tarafını daha iyi anlamaya yardımcı olur.;

6. Türkiye - Körfez Savunma ve Güvenlik Forumu; “Yeni Dengeler, Yeni Roller, Yeni İttifaklar“ ana temasıyla TASAM Millî Savunma ve Güvenlik Enstitüsü tarafından, 04 Kasım 2022 tarihinde, Ramada Hotel & Suites by Wyndham İstanbul Merter’de yapılan 8. İstanbul Güvenlik Konferansı alt etkinliği olarak ...;

5. Türkiye - Afrika Savunma Güvenlik ve Uzay Forumu “Geleceğin Güvenlik Ekosistemi ve Stratejik Dönüşüm için Ortaklık“ ana teması altında TASAM Afrika Enstitüsü ile TASAM Millî Savunma ve Güvenlik Enstitüsü tarafından, 04 Kasım 2022 tarihinde Ramada Hotel & Suites by Wyndham İstanbul Merter’de yapıl...;

4. Denizcilik ve Deniz Güvenliği Forumu 2022; “Asya Yüzyılı, Denizci Devlet Ekosistemi ve Mavi Gezegen“ ana teması ile TASAM Millî Savunma ve Güvenlik Enstitüsü tarafından, 03 Kasım 2022’de Ramada Hotel & Suites by Wyndham İstanbul Merter’de yapılan 8. İstanbul Güvenlik Konferansı alt-etkinliği olar...;

Türkiye’de ilk kez 2015 yılında düzenlenen ve bu yıl sekizincisi gerçekleştirilen İstanbul Güvenlik Konferansı, “Post-Güvenlik İkilemler, Entegrasyonlar, Modeller ve Asya“ ana teması ile TASAM Millî Savunma ve Güvenlik Enstitüsü tarafından, 03-04 Kasım 2022 tarihinde Ramada Hotel & Suites by Wyndham...;

Güvenlik ihtiyacı; temel insan haklarından biridir ve yalnızca çok yönlü kaynaklara ve tehdit biçimlerine karşı korunmayı değil, aynı zamanda tüm tebaa için tek bir devlette yaşama araçlarının mevcudiyetini de içermektedir. ;

İstanbul Siber-Güvenlik Forumu

Bilgi teknolojilerinin hızlı gelişimi, aynı büyüklükteki güvenlik sorunlarını beraberinde getirmiştir. İnternetin ilk yıllarında bilgi güvenliğinin üç önemli bileşeni olan “erişilebilirlik, gizlilik, bütünlük” kavramlarından “erişilebilirlik” öne çıkmış; önce internetin gelişmesi ve işletilmesi düşünülmüş, “gizlilik ve bütünlük” geri planda kalmıştır.

  • 03 Kas 2022 - 03 Kas 2022
  • Ramada Hotel & Suites by Wyndham İstanbul Merter -
  • İstanbul - Türkiye

6. Türkiye - Körfez Savunma ve Güvenlik Forumu

  • 04 Kas 2022 - 04 Kas 2022
  • Ramada Hotel & Suites by Wyndham İstanbul Merter -
  • İstanbul - Türkiye

5. Türkiye - Afrika Savunma Güvenlik ve Uzay Forumu

  • 04 Kas 2022 - 04 Kas 2022
  • Ramada Hotel & Suites by Wyndham İstanbul Merter -
  • İstanbul - Türkiye

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in hazırladığı “ABD Hegemonyasına Meydan Okuyan Çin’in Zorlu Virajı; Güney Çin Denizi” isimli stratejik raporu yayımladı.

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in hazırladığı “Küresel Rekabet Penceresinden Pasifik Adaları” isimli stratejik raporu yayımladı.

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in uzun araştırmalar sonunda hazırladığı “TEKNOLOJİK ÜRETİMDE BAĞIMSIZLIK SORUNU; NTE'LER VE ÇİPLER ÜZERİNDE KÜRESEL REKABET” isimli stratejik raporu yayımladı

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in hazırladığı “Sri Lanka’nın Çöküşüne Küresel Siyaset Çerçevesinden Bir Bakış” isimli stratejik raporu yayımladı.

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in hazırladığı “Çin-Japon Anlaşmazlığında Doğu Çin Denizi Derinlerdeki Travmalar” isimli stratejik raporu yayımladı.

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in uzun araştırmalar sonunda hazırladığı “MYANMAR; Büyük Oyunun Doğu Sahnesi” isimli stratejik raporu yayımladı

İngiltere’nin II. Dünya Savaşı sonrasında Hint Altkıtası’ndan çekilmek zorunda kalması sonucunda, 1947 yılında, din temelli ayrışma zemininde kurulan Hindistan ve Pakistan, İngiltere’nin bu coğrafyadaki iki asırlık idaresinin bütün mirasını paylaştığı gibi bıraktığı sorunlu alanları da üstlenmek dur...

Gündem 2063, Afrika'yı geleceğin küresel güç merkezine dönüştürecek yol haritası ve eylem planıdır. Kıtanın elli yıllık süreci kapsayan hedeflerine ulaşma niyetinin somut göstergesidir.