Rusya’nın “Yabancı Ajan Kanunu” Ne Anlam İfade Ediyor?

Yorum

Gerek yurt içi gerekse de yurt dışı kaynaklı siyasal ve ideolojik tehditlere karşı komünist rejimi korumakla mükellef Devlet Güvenlik Komitesi (KGB) kültürünü devralan Rusya Federasyonu, rejime muhalif fikirler yayan birey ve kuruluşlara karşı adeta savaş açmış durumdadır....

Gerek yurt içi gerekse de yurt dışı kaynaklı siyasal ve ideolojik tehditlere karşı komünist rejimi korumakla mükellef Devlet Güvenlik Komitesi (KGB) kültürünü devralan Rusya Federasyonu, rejime muhalif fikirler yayan birey ve kuruluşlara karşı adeta savaş açmış durumdadır. Öyle ki, baskıcı Sovyet döneminde dahi ayakta kalmayı başarmış demokrasi yanlısı aktivistler ve kuruluşlar bugün büyük tehdit altındadır.

Kamuoyunca ‘Yabancı Ajan (иностранный агент) kanunu’ olarak bilinen 121-FZ no’lu kanunun resmi adı ‘Ticari Olmayan Kuruluşların Yabancı Ajan Görevlerini Yerine Getiren Faaliyetlerinin Düzenlenmesine İlişkin Rusya Federasyonu Yasama İşlemlerinde Değişiklik Yapılması Hakkında’[1] kanundur. Devlet Başkanı Vladimir Putin, kanunu 20 Temmuz 2012'de imzalamış ve kanun aynı yıl 21 Kasım'da yürürlüğe girmiştir.

Kanun, yurt dışından fon alan ve siyasi faaliyetlerde bulunan kâr amacı gütmeyen kuruluşların Adalet Bakanlığı'na ‘yabancı ajan’ olarak kaydolmasını gerektirmektedir. Bu tabir, ‘casusluk’ ve ‘vatana ihanet’ ile benzer anlam taşıyan bir terimdir. Kanuna göre, ‘yabancı ajanlar’ kapsamlı yıllık denetimler, üç aylık mali raporlama ve her altı ayda bir tüm faaliyetler hakkında hacimli raporlama dâhil olmak üzere katı bir kontrol rejimine tabidirler. İster kâğıt ister elektronik biçimde olsun, tüm yayınları, mektupları ve diğer materyalleri yabancı bir temsilciye ait olarak işaretlemelidirler.

Belirlenen yabancı ajanlar daha sonra aşağıdakiler gibi bir dizi başka kurala uymakla yükümlüdürler:
  • Yabancı ajanlar üç ayda bir siyasi faaliyetleri hakkında mali raporlar hazırlamalı, yönetim organlarının yapısını ve faaliyetlerini açıklayan belgeleri altı ayda bir dosyalamalı ve yıllık olarak bir devlet denetimine sunmalıdır.
  • Planlı denetimler yılda yalnızca bir kez yapılabilse de, yabancı ajanlar sınırsız sayıda plansız denetime tabidir.
  • Siyasi faaliyetler, kuruluşun katılmasına izin verilmeden önce yetkililerle kaydedilmelidir.
  • Yabancı ajan bu şekilde kaydolmayı reddederse, halka açık gösterilere katılmaktan men edilir, banka hesaplarına erişim sınırlanır ve 300.000 rubleye (10.000 $) veya personeli iki yıla kadar hapis cezasına tabi olabilir.
  • 200.000 ruble (6.700 $) üzerindeki tüm yabancı bağışlar zorunlu izlemeye tabidir.
  • Yabancı ajanlar, internet dâhil medyada dağıtılan tüm materyalleri yabancı ajanların ürünleri olarak etiketlemelidir.
  • Kanun ihlalleri kara para aklamayı ve terörizmin finansmanını izlemekten sorumlu federal kurumun yetkisi altındadır.

Kanunun ilk kabul edildiği dönemde, sadece kâr amacı gütmeyen sivil toplum örgütlerine ve medya kuruluşlarına ‘yabancı ajan’ damgası vurulabilmekteydi. Şimdi ise, kanunda yapılan değişiklikler sonrasında, sosyal medyada hükümet yetkililerini eleştiren görüşler paylaşan ve yurt dışından bağış veya ödeme aldığı iddia edilen bireylerin de ‘yabancı ajan’ olarak adlandırılabilmesi söz konusudur.

2020 Aralık ayında yapılan bir değişiklik, Rusya'nın ulusal güvenliğine karşı kullanılabilecek savunma ile ilgili bilgi toplamanın da yabancı ajan olarak adlandırmaya neden olmasını getirmiştir. Ayrıca, bu tür kişilerin kamu hizmetinde görev almasını yasaklamakta ve onları bürokratik incelemeye ve yerinde kontrollere tabi tutmaktadır.

Uluslararası Af Örgütü, bu hareketin "yalnızca Rusya dışından fon alan sivil toplum kuruluşlarının değil, diğer birçok grubun da çalışmalarını büyük ölçüde sınırlayacağını ve zarar vereceğini[2]" beyan etmiştir. İnsan Hakları İzleme Örgütü, kanundaki değişikliklerin Rus yetkililere muhalif siyasetçileri ve bağımsız medyayı taciz etmeleri için daha fazla yol sağlayacağını söylemiştir.

Meduza’ya göre bu değişiklik nedeniyle;
1-Hemen hemen her Rus vatandaşı artık yabancı ajan olarak etiketlenebilir.
2-Yabancı ajan olarak kaydolmamak para cezaları ve hatta hapis cezasını tehdit etmektedir. Yabancı ajanların yerel yönetim ve devlet dairelerinde görev alması da yasaklanacaktır.
3-İstisnalar az ve çok uzaktır. Yalnızca yabancı diplomatların ve yabancı gazetecilerin kendilerini yabancı ajan ilan etmeleri beklenmemektedir. (Ancak Adalet Bakanlığı istisnalar listesini genişletme hakkına sahiptir).
4-Yabancı ajan etiketini atmak zor olacaktır. Bir kişi yabancı ajan statüsünden kurtulmak isterse, Rusya Adalet Bakanlığı'na başvuruda bulunmalıdır. Bundan önce, "siyasi faaliyetlere" girmeyi bırakmaları, ordu hakkında bilgi toplamayı bırakmaları ve "dış destek" almayı bırakmaları gerekecektir. Adalet Bakanlığının 60 gün içinde bu başvuruları incelemesi ve ardından söz konusu kişi veya kuruluşu ilgili sicilden çıkarması veya "gerekçeli ret" teklif etmesi gerekmektedir.[3]

Yabancı ajan olarak adlandırılan ilk beş kişi; göçmenlere Rusça öğreten Saint Petersburglu feminist performans sanatçısı Darya Apakhonçiç, Lev Ponomaryov adlı 79 yaşındaki deneyimli insan hakları aktivisti, Radio Svoboda ve MBKh Media muhabiri Lyudmila Savitskaya, Pskovskaya Guberniya gazetesi genel yayın yönetmeni Denis Kamalyagin ve 7x7 haber sitesi gazeteci Sergei Markelov’dur.

Bağımsız bir doktorlar sendikası ve aile içi şiddet mağdurlarını destekleyen bir kuruluş gibi küçük grupların yanı sıra, damgalananlar listesinde RFE/RL'nin Rusya operasyonları ve Memorial gibi isimler de bulunmaktadır.

Andrey Sakharov, Lev Ponomaryov ve diğerleri tarafından kurulan Memorial, Sovyet hapishane kampları ağı olan gulagları ve Sovyet siyasi infazlarını açığa çıkarmak için faaliyete başlamıştı. 4 Ekim 2016 tarihinde Memorial International, Rusya Federasyonu Adalet Bakanlığı tarafından ‘yabancı ajan’ ilan edilmiştir. Kısa bir süre sonra St Petersburg Memorial'daki Araştırma ve Bilgi Merkezi'ne de aynı statü verilmiştir.

24 Şubat 2021’de Putin tarafından imzalanan kanuna göre, ‘yabancı ajanlar’ ve materyalleri hakkında onların statüsünü belirtmeden bilgi yayınlamak, bireyler için 2.500 rubleye (34 $) ve kuruluşlar için 500.000 rubleye (6.720 $) kadar para cezasına çarptırılmaya neden olabilmektedir. Yasa, söz konusu ‘yabancı ajanın’ bir kitle iletişim aracı veya bir birey olmasına bakılmaksızın geçerlidir. Putin tarafından aynı gün imzalanan diğer kanuna göre, bir mitingi yasadışı olarak finanse etmekten suçlu bulunan kişilere 15.000 rubleye (200 $), yetkililere ve kuruluşlara 30.000 rubleye (400 $) ve 100.000 rubleye (1.345 $) kadar para cezası almaları kararlaştırılmıştır. Putin ayrıca polis ve güvenlik güçlerine itaatsizlik cezalarını önemli ölçüde artıran bir yasa da imzalamıştır.
2021 yılının mart ayında yürürlüğe giren yeni cezalar ise, bir hükümet kararına uymayan veya tüm plan, faaliyet ve finansla ilgili ayrıntılı raporlarını düzenli olarak sunmayanlar için beş yıla kadar hapis cezası[4] getirmektedir. Bu durum, muhaliflerin nefes almasını gitgide zorlaştırmaktadır. 13 Mart'ta bir Moskova otelinde yaklaşık 200 belediye çalışanı ve aktivist bir araya gelmiş ve hepsi tutuklanmıştır.

Avrupa Hukuk Yoluyla Demokrasi Komisyonu (Venedik Komisyonu) yorumunda, ‘yabancı ajan’ olarak etiketlenen bir kuruluşun, büyük olasılıkla, çalışmasını zorlaştıran bir güvensizlik, korku ve düşmanlık atmosferiyle[5] karşılaşacağı belirtilmiştir.

Nitekim Washington Post’un haberine göre, Memorial'ın kıdemli avukatı Marina Agaltsova, “Sovyet döneminde, özellikle Büyük Terör çağında, her yerde ‘casuslar’ vardı. Ve Rusçadaki ‘yabancı ajan’ terimi bir casus olarak algılanıyor. Hükümet, iktidarı eleştiren ve onun politikasına katılmayan kişilere ‘casusluk’ etiketi yapıştırmaya çalışıyor.“ diye konuşmaktadır.

Şimdiye dek çeşitli bilim insanları ve gazeteciler, terörizmi meşrulaştırmakla itham edilip suçlanmışlardır. Muhalif medya kuruluşları baskı ile kapatılmaya zorlanmaktadır.

Rus yetkililer, ‘yabancı ajanlar kanununun’ 2017'de kitle iletişim araçlarını da içerecek şekilde değiştirilmesinin, ABD'nin, Rus devleti tarafından finanse edilen RT kanalına Yabancı Ajanlar Kayıt Yasası (FARA) kapsamında kayıt yapma şartına "simetrik bir yanıt" olduğunu söylemişlerdir. Ancak ABD, iki ülkenin yasalarının farklı olduğunu ve Rusya'nın muhalefeti susturmak ve fikirlerin özgürce dolaşımını caydırmak için "yabancı temsilci" yasasını kullandığını savunmaktadır.

“Yabancı ajan“ tabiri ile yayın yapmaya zorlanan birey ve kuruluşların FARA yasasına bir misilleme olup olmadığını söylemek için henüz erken. Ancak şurası kesindir ki, Eylül 2021’de gerçekleşecek olan parlamento seçimleri öncesinde dayatılan bu baskılar, Putin’in Rusya’sında muhalif seslerin kısılmasına ve “aşırılıkçı“ olarak damgalanmasına yol açmaktadır.

Bu içerik Marka Belgesi altında telif hakları ile korunmaktadır. Kaynak gösterilmesi, bağlantı verilmesi ve (varsa) müellifinin/yazarının adı ile unvanının aynı şekilde belirtilmesi şartı ile kısmen alıntı yapılabilir. Bu şartlar yerine getirildiğinde ayrıca izin almaya gerek yoktur. Ancak içeriğin tamamı kullanılacaksa TASAM’dan kesinlikle yazılı izin alınması gerekmektedir.

Alanlar

Kıtalar ( 5 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2643 ) Etkinlik ( 216 )
Alanlar
Afrika 73 621
Asya 97 1035
Avrupa 22 634
Latin Amerika ve Karayipler 16 68
Kuzey Amerika 8 285
Bölgeler ( 4 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1348 ) Etkinlik ( 51 )
Alanlar
Balkanlar 24 283
Orta Doğu 21 596
Karadeniz Kafkas 3 294
Akdeniz 3 175
Kimlik Alanları ( 2 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1288 ) Etkinlik ( 74 )
Alanlar
İslam Dünyası 56 778
Türk Dünyası 18 510
Türkiye ( 1 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1997 ) Etkinlik ( 77 )
Alanlar
Türkiye 77 1997

Dr. Serkan Cantürk’ün “Konvansiyonel Kalkınmadan Dijital Kalkınmaya Türkiye” isimli kitabı TASAM Yayınları tarafından kitap ve e-kitap olarak yayımlandı.;

İnsanoğlunun uzayla ilişkisini kabaca iki kategori altında incelemek mümkün. Bunlardan ilki yerküreye görece yakın mesafeleri kapsayan yörüngesel uzay. 1957 yılında uzaya fırlatılan Sovyet Sputnik uydusunu bugüne kadar 8.000’in üzerinde uydu takip etti ve Dünya’nın yörüngesindeki uydular artık moder...;

Daha önce, bu platformda kaleme aldığımız bazı çalışmalarda sıklıkla ifade etmiştik ki; bugün Balkanlar olarak adlandırılan Avrupa topraklarının “Batı Medeniyeti”nin dışında tutulmasının en kolay yolu, onu asla tam manası ile tanımlamamak olarak belirlenmişti. ;

Meksika ise yaklaşık 2 milyon kilometrekarelik yüzölçümü ile Orta Amerika’daki stratejik konumu, 124 milyon civarındaki nüfusu, insan kaynağı, 1,223 trilyon GSYİH ile büyüyen ve gelişen ekonomisi, BM, Amerika Devletleri Örgütü (ADÖ), Rio Grubu, OECD, ANDEAN, Orta Amerika Entegrasyon Sistemi (SICA),...;

Afganistan, dünyadaki hemen her sorunun önüne geçti. Gazze’ye artık sadece göz ucu ile bakıyoruz. Yemen’i unuttuk gibi. Doğu Akdeniz ve Kıbrıs, Libya ve deniz yetki alanları ile ilgili belirsizlikler sanki bir kenara itildi. ;

Suudi Arabistan ise Asya’yı Afrika’ya ve Akdeniz’i Hint Okyanusu’na bağlayan bölgedeki stratejik konumu, Arap ve İslam dünyasındaki öncü rolü, 34 milyon’a yaklaşan dinamik nüfusu, doğal kaynakları, kanıtlanmış dünya petrol rezervlerinin yaklaşık % 20’si ile enerjide öncü ülke oluşu, turizm ve insan ...;

Türkiye’de ve dost/kardeş ülkelerde stratejik vizyonu temsil eden devlet adamları ile bürokratlar, bilim insanları, kurumlar, iş insanları, sanatçılar, siyasetçiler ve gazeteci-yazarları onurlandırmak amacıyla 2006 yılından beri gerçekleştirilen TASAM Stratejik Vizyon Ödülleri’nin resmî internet sit...;

Brezilya ise 213 milyonu aşan nüfusu ile dünyanın altıncı ve 8,5 milyon km² üzerindeki yüzölçümü ile beşinci büyük ülkesi olarak Latin Amerika’da önemli bir siyasi ve ekonomik güç ve küresel düzeyde önemli bir aktördür. 2 trilyon dolar civarındaki GSYİH’sı ile Latin Amerika’nın en büyük, dünyanın do...;

İngiltere’nin II. Dünya Savaşı sonrasında Hint Altkıtası’ndan çekilmek zorunda kalması sonucunda, 1947 yılında, din temelli ayrışma zemininde kurulan Hindistan ve Pakistan, İngiltere’nin bu coğrafyadaki iki asırlık idaresinin bütün mirasını paylaştığı gibi bıraktığı sorunlu alanları da üstlenmek dur...

Devlet geleneğimizde yüksek emsalleri bulunan Meritokrasi’nin tarifi; toplumda bireylerin bilgi, bilgelik, beceri, çalışkanlık, analitik düşünce gibi yetenekleri ölçüsünde rol almalarıdır. Meritokrasi din, dil, ırk, yaş, cinsiyet gibi özelliklere bakmaksızın herkese fırsat eşitliği sunar ve başarıyı...

Meritokrasi Devlet geleneğimizde yüksek emsalleri bulunan Meritokrasi’nin tarifi; toplumda bireylerin bilgi, bilgelik, beceri, çalışkanlık, analitik düşünce gibi yetenekleri ölçüsünde rol almalarıdır. Meritokrasi din, dil, ırk, yaş, cinsiyet gibi özelliklere bakmaksızın herkese fırsat eşitliği sunar...

Rusya'nın hem Avrasya bölgesine hâkim olmak hem de dünya politikalarında lider aktörlerden biri olmak amacıyla geliştirdiği Avrasyacılık tartışmaları, analitik olarak klasik ve modern olarak değerlendirilebilir.

Soğuk savaşın ardından, “yeni dünya düzeni“ olarak adlandırılan dönem, hegomonik bir güç olarak beliren ABD’nin “büyük vaadi“ ile başladı: “Demokrasiyi dünyada yaygınlaştırmak“. Bu “büyük“ vaad, yoksulluk, adaletsizlik ve şiddet dolu bir dünyayı kurmak biçiminde gerçekleşti ve iki “siyasi/askeri“ ar...

Yemen, Coğrafi konumu itibarıyla kızıl denizin Hint Okyanusu’na açıldığı kapıdır. Afrika boynuzu ile birlikte Bab’ül Mendeb boğazının doğu kıyısında yer almaktadır. Yeryüzünde denizler üzerinde seyreden malların p gibi büyük bir oranı Süveyş kanalı, Kızıl Deniz ve Aden körfezinden geçtiği düşünülürs...

Somali Cumhuriyeti; Afrika’nın doğusunda yer almakta olup Afrika Boynuzu olarak adlandırılan ve dünya gündemine açlığın, kıtlığın ve bulaşıcı hastalıkların yol açtığı felaketler nedeniyle sık sık gelen bir bölgede konumlanmış durumdadır.

Uzun yıllar boyunca Liberya meselesi, dünya gündemini meşgul eden bir konu olmuştur. Yaşanan İç Savaş boyunca sıklıkla çatışmalar ve ölümlerle anılan ülkenin günümüzde yeniden dirilme mücadelesi vermesi, diğer aktörler tarafından dikkatle izlenmektedir.