Stratejik İstihbarat Alanında Rus Kültürü

Makale

Psikolog A. Maslow’un 1943’de yayınladığı İhtiyaçlar Hiyerarşisinde yer aldığı gibi güvenlik; yemek, içmek ve uyumak gibi en önemli temel insani ihtiyaçlardandır. Stratejik istihbarat inşası ise ülke güvenliğinin ana sütunlarından birini oluşturmaktadır. Stratejik istihbarat, inşası adına çalışan ülkelere uzun dönemli yol haritaları sunar. - Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (SSCB) - Rusya Federasyonu ...

Psikolog A. Maslow’un 1943’de yayınladığı İhtiyaçlar Hiyerarşisinde yer aldığı gibi güvenlik; yemek, içmek ve uyumak gibi en önemli temel insani ihtiyaçlardandır. Stratejik istihbarat inşası ise ülke güvenliğinin ana sütunlarından birini oluşturmaktadır. Stratejik istihbarat, inşası adına çalışan ülkelere uzun dönemli yol haritaları sunar. Güvenlik adına bu elzem çalışma sadece istihbarat servisi bünyesinde gerçekleşmez. Sivil toplum kuruluşları (STK), bilim insanları, üniversiteler gibi çeşitli kurum ve kuruluşların yardımı aracılığıyla yürütülür.


Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (SSCB)

Rus istihbarat stratejilerini anlamak için ilk olarak Sovyet dönemi istihbarat yapılanmasını anlamak gerekir. SSCB, 1917 Ekim Devrimi’nin ardından dünyadan kendini izole ettiği için Batılı ülkelerle diplomatik ilişkileri gelişememiştir. Bu sebeple, ülke dışı haber alma kaynakları illegal bir şekilde faaliyetlerini yürütmüşlerdir. Ayrıca bu izole durum, Sovyet elçiliklerine yabancılar tarafından sızılmasının da önüne geçmiştir. Bu şartlar Sovyet istihbaratının temelini oluşturmuş ve kısa bir sürede Sovyet ajanlarının dünyaya yayılmasını sağlamıştır. KGB (Komitet Gosudarstvennoy Bezopasnosti-ulusal Güvenlik Komitesi), yaklaşık 90 bin ajanı bünyesinde bulundurmuştur. Bu rakam dönemin CIA (Central Intelligence Agency - Merkezî İstihbarat Teşkilatı) ve diğer istihbarat servisleri ile karşılaştırıldığında oldukça yüksek bir rakamdır.

O dönemki istihbarat servisleriyle karşılaştırıldığında KGB çok farklı istihbarat stratejileri oluşturmuştur. İnsan istihbaratı, yalan haber yayma, enformasyon operasyonları, algı yönetimi, dezenformasyon, sızma, nüfûz casusluğu, propaganda, sabotaj, bal tuzağı ve suikast bu stratejilerden bilinenleridir. SSCB döneminde insan istihbaratı etkili bir şekilde kullanılmıştır. İnsan istihbaratı; insanı kullanarak hedefe sızma şeklinde gerçekleştirilir ve bu yöntem kullanılarak karşı tarafın güçlü ve zayıf yönleri, amaç ve niyetleri öğrenilmeye çalışılır. Bilgi akışı bakımından yavaş olsa da önemli bir istihbarat çeşididir. Ünü dünyaca bilinen Klaus Fuchs isimli Sovyet casusu ABD’den atom bombasının sırlarını birkaç yılda gizlice elde etmiş ve SSCB’nin kendi atom bombasını yapmasını sağlamıştır. Bunun sonucunda ise bilindiği üzere 45 yıl süren Soğuk Savaş dönemi başlamıştır. Bir diğer Sovyet ajanı Kim Philby ise 1940 yılında İngiliz istihbarat biriminden güvenilir raporu alarak kısa süre içinde İngiliz Dış İstihbarat Servisi’nin Sovyet Masası Şefi olmuştur. Yine 90’lı yıllarda CIA’nin Sovyet Karşı İstihbarat Masası Şefi Aldrich Ames’in Sovyetler adına çalıştığının ortaya çıkması Sovyet istihbaratının, Amerikan istihbarat servislerinin en tepe noktalarına ulaştığını göstermektedir.

Örtülü operasyonlar kapsamında yer alan bir diğer insan istihbaratı faaliyeti de “Bal Tuzağı“ olarak bilinmektedir. Bu yöntem manken ajansları yoluyla uygulanmıştır. Genç/güzel/çekici kızlar bal tuzağı olarak ilgili kişilerle temasa geçerek gerekli bilgileri istihbarat servisine aktarmıştır. Bu operasyonlardan en bilineni zamanın Norveç Başbakanı Pavel Grachev’in eşine gerçekleştirilmiş olandır. Başbakan Grachev’in SSCB ziyaretinde başbakan ve eşine ayrı programlar hazırlanmıştır. Eşi daha özel ağırlanmış, görev için ayarlanan üsteğmen ile baş başa kalacakları ortam kurulmuştur. Bu operasyon sayesinde KGB; ekonomik, askeri ve siyasi alanda çok önemli bilgiler elde etmiştir. Ayrıca Başbakan NATO toplantısında gerçekleştireceği konuşmasını tehditler neticesinde değiştirmek zorunda kalmış, NATO füzelerinin kendi topraklarında konuşlandırılmasını reddettiğini ve umumiyetle silahsızlanmadan yana olduğunu ilan etmiştir.

KGB amaçlarına ulaşabilmek adına aktif tedbir stratejileri üzerine de yoğunlaşmıştır. 1923 yılında Polonya’da kaos yaratmak için Sovyet istihbaratı hem sol hem de sağ olmak üzere Polonya siyasi örgütlerine ve yayınlarına karşı bir dizi terör eylemi gerçekleştirmiştir. Yüzlerce insanın ölümü ile sonuçlanan Varşova’daki Kraliyet Kalesi’nin bombalanması, 1925'te Bulgar hükümdarı ve kabinesinin hizmet için bulunduğu St. Nedelya Katedrali'nde suikast gerçekleştirilmesi KGB’nin diğer eylemlerinden olduğu biliniyor. Sovyet istihbarat servisi, aktif tedbirlerde daha da ileriye giderek kendi gizli ajanlarından sahte terörist gruplar yaratmışlardır. Sahte terörist gruplar, gerçek terörist gruplar ile temasa geçmiş; şartlar olgunlaştığında grup üyelerini yakalamışlar, direnen olursa öldürmüşlerdir.

KGB yaygın olan istihbarat stratejileriyle birlikte ileri düzey stratejiler üzerinde de çalışılmıştır. Bunlardan birisi de mikrodalga ışınlarını kullanarak insan davranışlarını etkilemeye çalışmalarıdır. Para-normal istihbarat kategorisine giren bu çalışmanın örneği 1962’de Amerika büyükelçiliğinde üç görevlinin aynı anda kansere yakalanması olayında görülmektedir. CIA tarafından yapılan araştırma neticesinde KGB tarafından hazırlanan bir düzenekten ışınların gönderildiği anlaşılmıştır. KGB’nin, ölümsüz askerler üretmek amacıyla ölü organizmaları canlandırma deneyi gerçekleştirdiğine de SSCB kaynaklarında rastlanmıştır; SSCB dağıldıktan sonra ortaya çıkan KGB arşivlerinde bu deney için laboratuvarda köpek kafası üzerinde çalışan bilim insanları görülmektedir. Fakat bu deneyin insanlar üzerinde uygulanıp uygulanamadığı konusunda bir bilgi bulunmuyor. KGB, en son psikotronik silah çalışmalarına başlamıştır. Bu silahın pozitif ve negatif kutupları sayesinde hasta olmaya ayarlandığında kişinin kendini kırık hissetmesi sağlanmaktaydı. Sadece bir kişiyi değil, kitleleri etkilemek için geliştirilmiştir.

SSCB’nin istihbarat stratejilerinin sonucunda SSCB sınır güvenliği sağlanmıştır. Yabancı istihbarat teşkilatlarının ülke içinde faaliyet gerçekleştirmesi engellenmiş, Sovyet halkı dâhil olmak üzere dünyada geniş çaplı bir korku oluşturulmuştur. Bu korku ülke içinde siyasi terör sorununun hiçbir zaman yaşanmamasını sağlamıştır. Savaş sonrasındaki yıllar boyunca, ulusal liderlerin yaşamları ve sağlıkları seçim yoluyla ciddi şekilde tehdit edilmemiş, SSCB, Rusya Federasyonu’na böyle bir istihbarat kültürü miras bırakmıştır.


Rusya Federasyonu

KGB, 26 Kasım 1991’de Boris Nikolayeviç Yeltsin’in kararnamesiyle RSFSC Federal Güvenlik Ajansı adını almıştır. 3 Nisan 1995’te Yeltsin’in imzaladığı Rusya Federasyonu Federal Güvenlik Servisi Organları Hakkında Kanun ile birlikte Federal Güvenlik Servisi (FSB) tesis edilmiştir. Federal servis için uzman hazırlığı RF Federal Güvenlik Servisi Akademisi’nde yapılmaktadır. Beş yıl olan eğitim süresi boyunca kriptografi, bilişim ve analiz sistemleri güvenliği, telekomünikasyon sistemlerinde bilgi güvenliği, bilgisayar güvenliği, otomatlaştırılmış sistemlerin bilgi güvenliği ve teknik istihbarat ile karşı faaliyetler olmak üzere altı dalda uzmanlar yetiştirilmektedir. Öğrenciler teknik eğitimin yanı sıra yüksek seviyeli sosyal bilgiler ve askeri eğitim de almaktadırlar. FSB’nin kurumsal yapısı Karşı İstihbarat Servisi, Anayasal Düzenin Korunması ve Teröre Karşı Mücadele Servisi, Bilim ve Teknik Servisi, Ekonomik Güvenlik Servisi, Hızlı Bilgi ve Uluslararası İletişim Servisi, Kurumsal ve Kadro Çalışmaları Servisi, Faaliyet Destek Servisi, Kontrol Servisi, Sınır Muhafazası Servisi ve FSB Sosyal İaşe İbate Servisi olmak üzere on servisten oluşmaktadır.

FSB, SSCB deneyiminden aldıkları mirasın da etkisiyle hedef odaklı istihbarat çalışmaları yürütmüş; etik değerler, hukuk gibi bir ülkenin siyasetinin temellerini oluşturması gereken yapıtaşları önemsenmemiştir. Bu kapsamda organize suç çeteleri, mafyalar ve politikacılar dahi legal aktörlermişçesine istihbarat stratejisinin bir parçasını oluşturabilmiştir. Yakın geçmişte gerçekleşen Soğuk Savaş’ın da etkisiyle istihbarat çalışmaları Amerika Birleşik Devletleri merkezli ilerlese de Batılı devletleri güçsüzleştirmek ve özellikle NATO’yu etkisiz hale getirmek gibi amaçlara odaklanılmıştır.

FSB, KGB döneminde uygulanan yöntemlerin yanı sıra siber uzay kullanımı konusundaki istihbarat faaliyetlerine ağırlık vermiştir. Hedef ülke ve kurumlara siber saldırılar düzenlenmesi sayesinde çok sayıda gizli veriye ulaşabilmiş, bu ülkeler aleyhine kullanabilmiştir. Sadece veri ulaşımına dayanmayan bu strateji; önemli konumdaki tesislerin işleyişinin durdurulması, hatta sistemlerin işlemez duruma getirilmesi için de kullanılmaktadır. Psikolojik operasyonlar Rusya’nın en etkili olduğu istihbarat stratejilerinden biridir. ABD’de ABD vatandaşı gibi, terör örgütlerinde terör örgütü mensubu gibi davranabilen Rus ajanlarının, birçok kargaşanın çıkmasında rolleri bulunmaktadır. Bulundukları ülkede toplumu ikiye bazen daha fazla sayıda gruba ayrıştırarak, bu grupları birbirine düşman etmeyi başarabilmektedir. İç savaş ile neticelenebilecek bu ayrıştırmalar ülkeler için büyük tehdit oluşturmaktadır.

İstihbarat örgütleri doğası gereği faaliyetlerini gizli yürütür fakat en az CIA kadar önemli bir istihbarat örgütü olan FSB/KGB’nin CIA kadar ünlü olmaması, hatta bilinmemesi, yürütülen başka bir istihbarat stratejisidir. FSB/KGB’nin sadece faaliyetleri değil örgüt olarak kendisi de gizlilik sıfatına haizdir. Bilinmemek üzerine kurulu olan bu strateji sayesinde örgüt, görünmezlik pelerini giymişçesine hareket edebilmekte ve çoğu hedefi gafil avlayabilmektedir. Hem Sovyet öncesi hem de Sovyet Rusya’sı dönemi istihbarat faaliyetleri göz önünde bulundurulduğunda birçok mühim stratejinin yürütüldüğünü söylemek mümkündür. Gerektiğinde sosyal harcamalardan kesilerek, gerektiğinde Rusya’nın illegal kaynaklarından finansal destek sağlanarak gerçekleştirilen bu faaliyetlerin bugünkü Rusya’nın ortaya çıkmasında payı büyüktür.


Kaynaklar
  • Soviet Studies, Vol. 20, No. 2 (Oct., 1968), pp. 242-248; By J. F. N. BRADLEY; The Russian Secret Service in The First World War
  • Economic and Political Weekly, Vol. 28, No. 51 (Dec. 18, 1993), pp. 2829+2831-2832; Leonid Shebarshin; Reflections on the KGB in Russia
  • World Policy Journal, Vol. 28, No. 1 (Spring 2011), pp. 83-91; Andrei Soldatov and Irina Borogan; Russia's Very Secret Services
  • The Brown Journal of World Affairs, Vol. 11, No. 1 (SUMMER / FALL 2004), pp.183-188; -Oleg Kalugin; Terrorism and Human Intelligence: The Soviet Experience
  • Amy Knight (2000) The Enduring Legacy of the KGB in Russian Politics, Problems of Post-Communism, 47:4, 3-15, DOI: 10.1080/10758216.2000.11655889
  • Slavic Review, Vol. 52, No. 3 (Autumn, 1993), pp. 582-586; Amy Knight; The Fate of the KGB Archives
  • M5 ulusal Güvenlik, Savunma ve Strateji; Hasan Ateş; Sovyet İstihbarat Ekolünden Rus İstihbarat Stratejisine
  • Geçmişten Geleceğe İstihbarat - Gizli Servisler, Örtülü Operasyonlar ve Savaş Stratejileri; Yunus Karaağaç
  • İstihbarat örgütleri; Ümit Özdağ (ed.)
  • https://www.youtube.com/watch?v=CCESiZoLbUU

Bu içerik Marka Belgesi altında telif hakları ile korunmaktadır. Kaynak gösterilmesi, bağlantı verilmesi ve (varsa) müellifinin/yazarının adı ile unvanının aynı şekilde belirtilmesi şartı ile kısmen alıntı yapılabilir. Bu şartlar yerine getirildiğinde ayrıca izin almaya gerek yoktur. Ancak içeriğin tamamı kullanılacaksa TASAM’dan kesinlikle yazılı izin alınması gerekmektedir.

Alanlar

Kıtalar ( 5 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2763 ) Etkinlik ( 223 )
Alanlar
TASAM Afrika 77 647
TASAM Asya 98 1106
TASAM Avrupa 23 649
TASAM Latin Amerika ve Karayip... 16 67
TASAM Kuzey Amerika 9 294
Bölgeler ( 4 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1406 ) Etkinlik ( 54 )
Alanlar
TASAM Balkanlar 24 297
TASAM Orta Doğu 23 623
TASAM Karadeniz Kafkas 3 297
TASAM Akdeniz 4 189
Kimlikler ( 2 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1304 ) Etkinlik ( 78 )
Alanlar
TASAM İslam Dünyası 58 786
TASAM Türk Dünyası 20 518
TASAM Türkiye ( 1 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2053 ) Etkinlik ( 83 )
Alanlar
TASAM Türkiye 83 2053

Dört gün önce, Çin silahlı kuvvetlerinin yıllık tatbikatı olan "Exercise Joint Sword" sona erdi. Bu yıl, Çin bu tatbikatı, Tayvan'ın yeni seçilen Cumhurbaşkanı Lai'nin göreve başlamasına "güçlü bir ceza" olarak nitelendirdi - Pekin'in kazanmasını istemediği aday. 46 Halk Kurtuluş Ordusu Donanması (P...;

Doğu Afrika’nın jeopolitik konumuyla ilişkili olarak Ortadoğu, Körfez ve Hint- Pasifik stratejik alanlarıyla entegrasyonu bölgede yabancı aktörlerin askerî varlıklarının önemli bir nedenini meydana getirmektedir. Yabancı askerî varlıklar; çoğunlukla terörle mücadele, barış operasyonlarına destek, il...;

Son dönemde yaşanan jeopolitik gelişmeler paralelinde başta Karadeniz olmak üzere deniz güvenliği konuları daha sık gündeme gelmeye başlamıştır. Ayrıca teknolojideki gelişmelerle birlikte, başta gemilerin navigasyon sistemleri olmak üzere denizcilik endüstrisine yönelik siber saldırılar da artış eği...;

Gıda güvenliği ile biyoenerji üretimi arasındaki ilişki, hem potansiyel faydaları hem de zorlukları kapsayan karmaşık ve çok yönlüdür. Biyoenerji üretimi, enerji güvenliğine katkıda bulunma ve iklim değişikliği endişelerini giderme konusunda katkı sağlamaktadır. Ancak bu aynı zamanda gıda güvenliği ...;

Çin Komünist Partisi (ÇKP), propaganda sistemini bilgilendirme kampanyalarını etkinleştirecek bir araç seti oluşturmak için kullanıyor. Amacı, iletişimi kontrol etmek ve Çin hakkında belirli bir gerçeklik ve doğruluk versiyonu sunmak için anlatıları ve algıları şekillendirmektir; bu hem yurt içinde ...;

Bilindiği gibi İran dünyanın en büyük petrol rezervlerine sahip ve tarihsel olarak küresel petrol piyasasında önemli bir oyuncu. İran, 155 milyar varil civarında olduğu tahmin edilen dünyanın dördüncü en büyük kanıtlanmış petrol rezervlerine sahip. Bu rezervler dünyanın toplam kanıtlanmış petrol rez...;

Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucu senedi olan Lozan Antlaşmasının imzalanmasından sonra Montrö Boğazlar Sözleşmesine kadar olan süreçte Türk Deniz Kuvvetlerinin yeniden yapılanması bizzat Atatürk tarafından ön plana çıkarılmıştır. Öncelikle çekirdek bir donanma sonrasında kendi gemilerimizi yapmak ve b...;

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, ülkedeki seçimlerin ardından ilk yurt dışı ziyaretini 16-17 Mayıs 2024'te Çin'e gerçekleştirdi. Bu ziyaret, iki ülke arasındaki stratejik ortaklığın güçlenmesine ve işbirliğinin derinleşmesine yönelik önemli bir kilometre taşı olarak değerlendiriliyor. ;

10. İstanbul Güvenlik Konferansı (2024)

  • 21 Kas 2024 - 22 Kas 2024
  • İstanbul - Türkiye

Millî Savunma ve Güvenlik Akademisi Sertifika Programı | 2024 Dönem 2

Millî Savunma ve Güvenlik Akademisi Sertifika Programları ile katılımcılara stratejik yönetim ve liderlik alanlarındaki yeniliklerin aktarılması, Türkiye ve dünyadaki gelişmeler ışığında ulusal ve uluslararası güvenlik stratejileri konularında çok yönlü analiz, sentez ve değerlendirmeler yapabilmelerine, çözüm önerileri, farkındalık ve gelecek öngörüleri geliştirmelerine destek sağlanması amaçlanıyor.

  • 20 Nis 2024 - 11 May 2024
  • Cumartesileri 10.00-13.30 (Çevrimiçi) -
  • İstanbul - Türkiye

Millî Savunma ve Güvenlik Akademisi Sertifika Programı | 2024 Dönem 1

Millî Savunma ve Güvenlik Akademisi Sertifika Programları ile katılımcılara stratejik yönetim ve liderlik alanlarındaki yeniliklerin aktarılması, Türkiye ve dünyadaki gelişmeler ışığında ulusal ve uluslararası güvenlik stratejileri konularında çok yönlü analiz, sentez ve değerlendirmeler yapabilmelerine, çözüm önerileri, farkındalık ve gelecek öngörüleri geliştirmelerine destek sağlanması amaçlanıyor.

  • 20 Oca 2024 - 10 Şub 2024
  • Cumartesileri 10.00-13.30 (Çevrimiçi) -
  • İstanbul - Türkiye

Millî Savunma ve Güvenlik Akademisi Sertifika Programı | 2023 Dönem 1

21. yüzyıl güvenlik sorunlarının dönüşümünü takip edebildiğimiz bir dönem olarak dikkat çekmektedir.

  • 11 Kas 2023 - 02 Ara 2023
  • Cumartesileri 10.00-13.30 (Çevrimiçi) -
  • İstanbul - Türkiye

Doğu Akdeniz Programı 2023-2025

  • 17 Tem 2023 - 19 Tem 2023
  • Sheraton Istanbul City Center -
  • İstanbul - Türkiye

5. Denizcilik ve Deniz Güvenliği Forumu

  • 23 Kas 2023 - 24 Kas 2023
  • İstanbul Kent Üniversitesi Kağıthane Kampüsü -
  • İstanbul - Türkiye

2. İstanbul Siber-Güvenlik Forumu

  • 23 Kas 2023 - 24 Kas 2023
  • İstanbul Kent Üniversitesi Kağıthane Kampüsü -
  • İstanbul - Türkiye

7. Türkiye - Körfez Savunma ve Güvenlik Forumu

  • 23 Kas 2023 - 24 Kas 2023
  • İstanbul Kent Üniversitesi Kağıthane Kampüsü -
  • İstanbul - Türkiye

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in hazırladığı “ABD Hegemonyasına Meydan Okuyan Çin’in Zorlu Virajı; Güney Çin Denizi” isimli stratejik raporu yayımladı.

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in hazırladığı “Küresel Rekabet Penceresinden Pasifik Adaları” isimli stratejik raporu yayımladı.

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in uzun araştırmalar sonunda hazırladığı “TEKNOLOJİK ÜRETİMDE BAĞIMSIZLIK SORUNU; NTE'LER VE ÇİPLER ÜZERİNDE KÜRESEL REKABET” isimli stratejik raporu yayımladı

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in hazırladığı “Sri Lanka’nın Çöküşüne Küresel Siyaset Çerçevesinden Bir Bakış” isimli stratejik raporu yayımladı.

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in hazırladığı “Çin-Japon Anlaşmazlığında Doğu Çin Denizi Derinlerdeki Travmalar” isimli stratejik raporu yayımladı.

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in uzun araştırmalar sonunda hazırladığı “MYANMAR; Büyük Oyunun Doğu Sahnesi” isimli stratejik raporu yayımladı

İngiltere’nin II. Dünya Savaşı sonrasında Hint Altkıtası’ndan çekilmek zorunda kalması sonucunda, 1947 yılında, din temelli ayrışma zemininde kurulan Hindistan ve Pakistan, İngiltere’nin bu coğrafyadaki iki asırlık idaresinin bütün mirasını paylaştığı gibi bıraktığı sorunlu alanları da üstlenmek dur...

Gündem 2063, Afrika'yı geleceğin küresel güç merkezine dönüştürecek yol haritası ve eylem planıdır. Kıtanın elli yıllık süreci kapsayan hedeflerine ulaşma niyetinin somut göstergesidir.