Ulus - Devletin Değişen Doğası ve Ulusal Güvenliğin Dönüşümü

Makale

Ulus-devlet modeli, egemen yetkileri dikkate alındığında, hala küresel siyasetin en temel birimi ve en önemli aktörü olarak değerlendirilmektedir. Devletler, kendi sınırları içinde rakipsiz güç kullanırken, dünya siyasetinin bağımsız ve özerk birimleri olarak hareket ederler. Ancak günümüzde devletlerin egemenlikleri daha önce hiç olmadıkları kadar tehdit altındadır....

Giriş

Ulus-devlet modeli, egemen yetkileri dikkate alındığında, hala küresel siyasetin en temel birimi ve en önemli aktörü olarak değerlendirilmektedir. Devletler, kendi sınırları içinde rakipsiz güç kullanırken, dünya siyasetinin bağımsız ve özerk birimleri olarak hareket ederler. Ancak günümüzde devletlerin egemenlikleri daha önce hiç olmadıkları kadar tehdit altındadır.

1648 yılında imzalanan ve devletlerin egemenlik hakları konusunda bir dönüm noktası olan Westphalia Antlaşması sonrası dönemde, devletlerin egemenlik haklarını aşındıracak yeni bir uluslararası sistem oluşmaya başlamıştır. Küreselleşme1 olarak adlandırılan bu süreçte küreselleşmenin ekonomik ve siyasi biçimleri, devletin geri çekilme sürecini başlatmış; hatta kimileri dönüşen bu devleti post-egemen devlet olarak adlandırmıştır. Küreselleşme ile birlikte ulus-devletin sınırlarının daha geçirgen olması, dolayısıyla egemenliğinin zayıflaması, kısacası doğasının değişmesi uluslararası düzen ve istikrarı olumsuz yönde etkilemektedir.

Soğuk Savaş döneminde uluslararası sistemin anarşik yapısı çerçevesinde devletler, bağlı oldukları blok içerisinde, kendi güvenliklerini sağlamak ve dolayısıyla savunma kapasitelerini artırmak amacıyla askeri güce (high politics) büyük önem verirken Soğuk Savaş sonrası dönemde küreselleşmenin de etkisiyle ortaya çıkan yeni tehditler karşısında güvenliklerini sağlamada yetersiz kalmaya başlamışlardır. Devletlerin güvenliğine yönelik riskler çeşitlenmiş ve askeri tehditlerin yanında askeri olmayan yeni tehditler de gündeme gelmiştir. Tehditlerin çok fazla ve değişken olması sebebiyle ulus-devletin temel aktör olarak ele alındığı “ulusal güvenlik“ anlayışı da değişmeye başlamış; ulusal güvenliğin yanında uluslararası güvenlik, küresel güvenlik ve insani güvenlik kavramları daha fazla tartışılır olmuştur. Yeni güvenlik anlayışında temel aktör ulus-devletten az da olsa uzaklaşarak merkezde toplum ve daha çok bireyin yer aldığı güvenlik anlayışına doğru evrilmiştir. Bu ortamda bir yandan devletlerin arasında artan ekonomik ve siyasi karşılıklı bağımlılık nedeniyle sorunların barışçıl yöntemlerle çözüldüğü güvenlik toplumları ortaya çıkarken diğer yandan devletler, başta terörizm olmak üzere, devlet-dışı aktörlerden kaynaklanan yeni güvenlik tehditleri ile karşı karşıya kalmışlardır. Güvenlik anlayışının kapsamı değişmiş/genişlemiş ve güvenlik, devletler için yalnızca ulusal düzeyde ele alınabilecek bir kavram olmaktan çıkarak uluslararası düzeyde ele alınması zorunlu olan bir kavram haline gelmiştir.

Bu çalışmada küreselleşme sürecinin de etkisiyle ulus-devletin değişen doğası ve Soğuk Savaş sonrası dönemde değişen/dönüşen güvenlik anlayışı ele alınacaktır. Birinci bölümde uluslararası sistemin en önemli aktörü olan ulus-devletin yapısı incelenecek ve ulusal güvenlik kavramı üzerinde durulacaktır. İkinci bölümde, küreselleşme süreci ile birlikte ulus-devlet yapısında meydana gelen değişim ve dönüşüm tartışılacaktır. Bu bölümde ulus-devlet yapısına küreselleşmenin tek tip yapı haline getiren zorlamalarına ve ulus-devlet egemenliğine etkilerine yer verilecektir. Üçüncü bölümde ise küreselleşme ile güvenlik arasındaki ilişki üzerinde durulacak; küreselleşme sürecinde ortaya çıkan tehditlerin çeşitlenmesiyle birlikte klasik güvenlik anlayışında meydana gelen değişikliklere ve güvenliğin dönüşümüne değinilerek çalışma sonlandırılacaktır.


1. Ulus-Devlet ve ulusal Güvenlik

Devlet2, maddi ve manevi tüm diğer kurum ve grupları hâkimiyeti altına almayı başaran bir merkezi önetim sistemi olarak 15. ve 16. yüzyıl Avrupası’nda doğmuştur. Ulus-devlet temelli sistem, 17. yüzyılda yapılan Otuz Yıl savaşlarını takip eden yıllarda öncelikle Avrupa’da ortaya çıkmış, daha sonra da dünyanın çeşitli bölgelerine yayılmıştır. Modern devlet kavramını resmileştirdiği varsayılan 1648 Westphalia Anlaşması ile birlikte devlet egemen birim olarak, dünya sahnesinin temel aktörü haline gelmiş ve her devletin kendi sınırları içinde en yüksek otorite sahip olduğu ve diğer devletlerin de bu haklarına saygı duyması gerektiği anlayışı kabul edilmeye başlanmıştır. Westphalia Anlaşması ile dünya siyasal sistemi, devletlerin eşitliği, egemenliği ve başka devletlerin içişlerine karışmama doktrini gibi temel uluslararası hukuk normları aracılığıyla yapılandırılmıştır. Devlet içi ve devlet dışı alanlar birbirinden kesin çizgilerle ayrılmış; devlet içinde düzen ve güvenlik durumu sürerken, devletlerarası ortamda düzensizliğin ve anarşinin var olduğuna inanılmıştır.3 Devletlerin uluslararası hukuktaki klasik tanımı ise 1933 yılında imzalanan Montevideo Konvansiyonu’nda yer almıştır.4 Montevideo Konvansiyonu’nun 1. Maddesi’ne göre uluslararası hukuk açısından bir devletin sahip olması gereken nitelikler belirtilmiştir. Devletin siyasal varlığı, diğer devletler tarafından tanınmasına bağlı değildir. Söz konusu Konvansiyon’un Madde 3’üne göre Devlet, tanıma olmadan da varlığını ve refahını sürdürme ve bunun sonucunda kendisini uygun gördüğü biçimde örgütlemeye yönelik olarak bütünlük ve bağımsızlığını koruma hakkına sahiptir. Montevideo Konvansiyonu Madde 10’a göre ise “devletlerin öncelikli çıkarının uluslararası barışın korunması olduğu ve aralarındaki sorunları barışçıl metotlar kullanılarak çözülmesi gerektiği“ ifade edilmektedir. Benzer ifadeler, 1945 yılında imzalanan Birleşmiş Milletler (BM) Antlaşması’nın çeşitli maddelerinde de yer almaktadır.5 Ancak geleneksel güvenlik anlayışı bu yönde gelişmemiştir. Özellikle Soğuk Savaş dönemi boyunca güvenlik, çoğunlukla realist yaklaşımdan beslenmiştir. Uluslararası sistemin anarşik olması nedeniyle devletler, anarşi ortamında diğer devletler karşısında kendi güçlerini en yüksek dereceye çıkararak hayatta kalma arayışına girmişlerdir.6 Realistlere göre, uluslararası siyasi ortamın, ulusal siyasi ortamlar gibi hiyerarşik değil de anarşik olmasının bir neticesi olarak uluslararası ilişkilerde her devlet kendi başının çaresine bakabilecek bir konumda olmak zorundadır.7 Bu zorunluluk durumu kendi başının çaresine bakma ya da kendine yardım kavramı (self help) ile ifade edilir. Böyle bir anarşik ortamda devletler rekabet içerisinde, gücün öncelendiği ve maddi faktörlerin daha fazla dikkate alındığı askeri/stratejik (high politics) konulara odaklanmışlardır.8 Dolayısıyla siyaset, güç elde etmek için bir mücadele haline gelmiş ve nihai hedef ne olursa olsun güç birincil amaç olmuştur.9 Tehditkâr ve kendi kendine yetmenin hâkim olduğu bir ortam olarak yorumlanan anarşik uluslararası devlet sisteminde, “rasyonel“ olarak hareket eden devletler, güçlerini diğer devletlerin sahip olduğu gücün üzerine çıkartırken içgüdüsel olarak ulusal çıkarlarını belirlerler.10 Bir devletin en önemli ulusal çıkarı ve dış politika amacı, varlığını sürdürmek yani güvenliğini sağlamaktır.11 Beka, hayati bir saik olup, devletlerin sahip olabileceği diğer tüm araçlara ulaşmak için bir ön şarttır.12 Devletler ve devletleri yönetenler, öncelikli olarak devletlerin toprak bütünlüğünü ve iç siyasi düzenlerindeki özerkliğini idame ettirme peşindedirler.13 Bunu da daha fazla güç elde ederek sağlamaya çalışmaktadırlar. ulusal beka risk altındaysa sorumlu liderlerin ahlak dâhil tüm kaygı ve düşünceleri bir tarafa bırakmak dışında bir seçeneği kalmayabilir. Klasik realizm açısından bu durum insan doğasının siyasal ortama yansımasından kaynaklanır; devletlerin eylemleri, ahlaki ilkeler ve hukuki bağlılıklarca değil, çıkar ve güce dair hesaplarca belirlenir.14
Bu içerik Marka Belgesi altında telif hakları ile korunmaktadır. Kaynak gösterilmesi, bağlantı verilmesi ve (varsa) müellifinin/yazarının adı ile unvanının aynı şekilde belirtilmesi şartı ile kısmen alıntı yapılabilir. Bu şartlar yerine getirildiğinde ayrıca izin almaya gerek yoktur. Ancak içeriğin tamamı kullanılacaksa TASAM’dan kesinlikle yazılı izin alınması gerekmektedir.

Alanlar

Kıtalar ( 5 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2643 ) Etkinlik ( 216 )
Alanlar
Afrika 73 621
Asya 97 1035
Avrupa 22 634
Latin Amerika ve Karayipler 16 68
Kuzey Amerika 8 285
Bölgeler ( 4 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1348 ) Etkinlik ( 51 )
Alanlar
Balkanlar 24 283
Orta Doğu 21 596
Karadeniz Kafkas 3 294
Akdeniz 3 175
Kimlik Alanları ( 2 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1288 ) Etkinlik ( 74 )
Alanlar
İslam Dünyası 56 778
Türk Dünyası 18 510
Türkiye ( 1 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1997 ) Etkinlik ( 77 )
Alanlar
Türkiye 77 1997

Dr. Serkan Cantürk’ün “Konvansiyonel Kalkınmadan Dijital Kalkınmaya Türkiye” isimli kitabı TASAM Yayınları tarafından kitap ve e-kitap olarak yayımlandı.;

İnsanoğlunun uzayla ilişkisini kabaca iki kategori altında incelemek mümkün. Bunlardan ilki yerküreye görece yakın mesafeleri kapsayan yörüngesel uzay. 1957 yılında uzaya fırlatılan Sovyet Sputnik uydusunu bugüne kadar 8.000’in üzerinde uydu takip etti ve Dünya’nın yörüngesindeki uydular artık moder...;

2020 başından itibaren tüm dünyayı etkisi altına alan Kovid-19 salgını sebebiyle maruz kalınan geniş çaplı kısıt ve kısıtlamalar sonucu endüstriyel faaliyetlerdeki ve trafikteki azalma üzerine, doğada yeniden bir canlanma gözlenmiştir. ;

Daha önce, bu platformda kaleme aldığımız bazı çalışmalarda sıklıkla ifade etmiştik ki; bugün Balkanlar olarak adlandırılan Avrupa topraklarının “Batı Medeniyeti”nin dışında tutulmasının en kolay yolu, onu asla tam manası ile tanımlamamak olarak belirlenmişti. ;

Meksika ise yaklaşık 2 milyon kilometrekarelik yüzölçümü ile Orta Amerika’daki stratejik konumu, 124 milyon civarındaki nüfusu, insan kaynağı, 1,223 trilyon GSYİH ile büyüyen ve gelişen ekonomisi, BM, Amerika Devletleri Örgütü (ADÖ), Rio Grubu, OECD, ANDEAN, Orta Amerika Entegrasyon Sistemi (SICA),...;

Afganistan, dünyadaki hemen her sorunun önüne geçti. Gazze’ye artık sadece göz ucu ile bakıyoruz. Yemen’i unuttuk gibi. Doğu Akdeniz ve Kıbrıs, Libya ve deniz yetki alanları ile ilgili belirsizlikler sanki bir kenara itildi. ;

Suudi Arabistan ise Asya’yı Afrika’ya ve Akdeniz’i Hint Okyanusu’na bağlayan bölgedeki stratejik konumu, Arap ve İslam dünyasındaki öncü rolü, 34 milyon’a yaklaşan dinamik nüfusu, doğal kaynakları, kanıtlanmış dünya petrol rezervlerinin yaklaşık % 20’si ile enerjide öncü ülke oluşu, turizm ve insan ...;

Türkiye’de ve dost/kardeş ülkelerde stratejik vizyonu temsil eden devlet adamları ile bürokratlar, bilim insanları, kurumlar, iş insanları, sanatçılar, siyasetçiler ve gazeteci-yazarları onurlandırmak amacıyla 2006 yılından beri gerçekleştirilen TASAM Stratejik Vizyon Ödülleri’nin resmî internet sit...;

İngiltere’nin II. Dünya Savaşı sonrasında Hint Altkıtası’ndan çekilmek zorunda kalması sonucunda, 1947 yılında, din temelli ayrışma zemininde kurulan Hindistan ve Pakistan, İngiltere’nin bu coğrafyadaki iki asırlık idaresinin bütün mirasını paylaştığı gibi bıraktığı sorunlu alanları da üstlenmek dur...

Devlet geleneğimizde yüksek emsalleri bulunan Meritokrasi’nin tarifi; toplumda bireylerin bilgi, bilgelik, beceri, çalışkanlık, analitik düşünce gibi yetenekleri ölçüsünde rol almalarıdır. Meritokrasi din, dil, ırk, yaş, cinsiyet gibi özelliklere bakmaksızın herkese fırsat eşitliği sunar ve başarıyı...

Gündem 2063, Afrika'yı geleceğin küresel güç merkezine dönüştürecek yol haritası ve eylem planıdır. Kıtanın elli yıllık süreci kapsayan hedeflerine ulaşma niyetinin somut göstergesidir.

Geçmişte büyük imparatorluklar kuran Çin ve Hindistan, 20. asırda boyunduruktan kurtularak bağımsızlıklarına kavuşmuş ve ulus inşa sorunlarını aştıkça geçmişteki altın çağ imgelerinin cazibesine kapılmıştır.

Meritokrasi Devlet geleneğimizde yüksek emsalleri bulunan Meritokrasi’nin tarifi; toplumda bireylerin bilgi, bilgelik, beceri, çalışkanlık, analitik düşünce gibi yetenekleri ölçüsünde rol almalarıdır. Meritokrasi din, dil, ırk, yaş, cinsiyet gibi özelliklere bakmaksızın herkese fırsat eşitliği sunar...

Türkiye ile Avrupa Birliği (AB) ilişkilerinin bugünü ve geleceğinin ele alındığı Avrupa Birliği Sempozyumu, Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi (TASAM) ile Türk Avrupa Bilimsel ve Eğitimsel Araştırmalar Vakfı (TAVAK) işbirliğinde 02 Şubat 2018’de İstanbul Taksim Hill Otel’de gerçekleştirildi.

Bu rapor, Türk savunma sanayiinin gelişme sürecinin sürdürülebilirliginin ve ihracat potansiyelinin arttırılmasında, şekillendirilecek geleceğe uygun; insan sermayesi, yapı, süreç ve stratejilerin tasarlanmasına ışık tutmak, bu kapsamda alınabilecek tedbirleri saptamak maksadıyla hazırlanmıştır.

Rusya'nın hem Avrasya bölgesine hâkim olmak hem de dünya politikalarında lider aktörlerden biri olmak amacıyla geliştirdiği Avrasyacılık tartışmaları, analitik olarak klasik ve modern olarak değerlendirilebilir.