Nedir bu ombudsman?

Makale

Direktörlüğünü yürüttüğüm TASAM Yayınları'nda değerli akademisyen Kemal ÖZDEN'in “Ombudsman;...

TASAM Yayınları'nda değerli akademisyen Kemal ÖZDEN'in “Ombudsman; Yeni Yönetim Anlayışı İçin Bir Model“ kitabını yayınlayışımızın üzerinden yedi yıl geçmiş.

80'li yıllardan itibaren ülkemizin gündemine yavaş yavaş girmeye başlayan kavram nihayet “Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu“ ile ete kemiğe büründü. Geçen hafta Türkiye, TBMM marifetiyle Kamu Baş Denetçisini yani Ombudsmanını seçti.

Özetle; vatandaşa yaptığı hukuk ve hakkaniyetle çelişen uygulamalarıyla, ötesinde diliyle “Ben devletim!“ diye çıkışan bürokrata/memura “Şşşt! Karşındaki millet!“ diyecek, Batıda ilk örneği 19. Yüzyıl'da İsveç'te tedavüle çıkmış yasal ve bağımsız bir kurumdur Ombudsmanlık/Kamu Denetçiliği.

Sistemin neler kazandırabileceği hususu, ilk Kamu Baş Denetçisi seçilen eski Yargıtay Üyesi Nihat Ömeroğlu'nun, infial uyandıran Hrant Dink Davası kararının altında imzasının bulunması ve AK Parti'ye yakınlığı tartışmalarının gölgesinde kaldı. Hatırlayalım; Yargıtay'ın ceza içeren davayı onamasından sonra Yargıtay'ın kararı âdeta ölüme davetiye çıkarmış, Hrant Dink 80'li yılları karanlık dönemlerini çağrıştıran bir cinayetle katledilmişti.

Allah kolaylık versin, Ombudsman'ın işi gerçekten zor.

Türkiye'de devletle vatandaş arasında sürekli devlet aygıtının ve görevlilerinin lehine işleyen “nalıncı keseri“ benzeri bir anlayış eskisi kadar olmasa da hâlâ devam ediyor; Yasalar bir gecede değiştirilebilir. Ancak onu uygulayacak mevcut kadroların algı, alışkanlık ve yaklaşımlarının hemen değiş(tiril)mesi mümkün değildir. Çünkü kendini uzun sürede inşa etmiştir.

Kâğıt üzerine yazıp hukuka dönüştürdüğü bütün kanunları yaşayıp tecrübe ederek yeniden öğrenir insanoğlu. Söz konusu hiç bir normun, sosyal hayatta, yazıldığı gibi cari olmadığını öğrenir. Meselâ teoride iki kere iki hep dört eder. Ama yalan dünyadaki sosyal sağlama, nadiren aynı neticeyi verir. Çünkü sosyoloji aynı girdiler verildiğinde, hep aynı çıktıların alındığı labaratuvar ortamı değildir. Siyasette ise iki kere iki hep dert eder.

Bizi bu güne taşıyan yol ve yöntemler gideceğimiz yönün tespitinde aydınlatıcıdır. Ancak kalıplaşmış sosyal ve zihnî şablonlara aşırı bağlılık yöneleceğimiz doğru istikameti saptırabilir.

Kamu Denetçisinin “patronu“ devlet değil millettir.

80 ihtilâlinin (82 Anayasası) ve ondan önceki anayasa ve yasaların ekserisinin en temel özelliği bireyleri “potansiyel suçlu“ veya “zanlı“ olarak görmeleri ve ona göre teşekkül ettirilmeleridir. İttihat ve Terakki döneminin travması olarak nesilden nesile tevarüs eden bu durum her türlü devlet memurunun zihnine de kazınmıştır. Uygulamalarda vatandaşa karşı “devleti ve memurunu koruma refleksi“ olarak ortaya çıkar.

Kamu denetçisi avukat değildir, savcı, hâkim ya da bir bürokrat da değildir. Bunlardan biri olmaya meylederse sistem zaten ölü doğacaktır.

Vatandaş devlet görevlisinin gadrine uğradığında o kadar çaresiz ve sahipsiz kalır ki. Çaldığı kapılar yüzüne kapanır, hukuk onun için adaleti tesis edecek yöntemden çok, kendini devlet sanan zevatın zorlama yorumları ve “ben devletim ve ben yaptım oldu“ yaklaşımlarıyla adalete gidecek yolları kapayan bir duvar haline gelir. Karşıdaki husus bariz şekilde “kuş“ iken güçlü “hukuk devleti“nin tarafgir bürokrasisi sırtını dayadığı devlet aygıtı gücü sayesinde onu “deve“ olarak görür ve gösterir.

Bürokrasinin arka sokaklarında ve dehlizlerinde yolu tıkanmış yurttaşların önünü açacak yapıdır Ombudsmanlık.

Devlet aygıtındaki bütün aksaklıklar “Herkes görevini yapsa bu durumlara düşmezdik“ yakınmasında düğümleniyor. Tam da burada şu tespiti yapıp altını çizmek gerek; Birileri bazı makamlara, o kurumların görevlerini yapmaması/yaptırılmaması için geliyordu/getiriliyordu zaten. Atanan bazen güvenliği sağlaması gereken teşkilata “güvenliği zafiyete düşürmek maksadıyla“, bazen, görevi hukuku tesis edip adalet dağıtmak olan kuruma “hukukun terazisini birileri lehine değiştirmek üzere“, bazen de terör yangınını söndürmek için geldiği sanılan “ateşe benzin dökmesi için“ atanıyordu. Türkiye Cumhuriyeti'nin silahlı ve silahsız bürokrasisinin tarihi bu durumun düzinelerce örneğiyle örülmüştür.

Ombudsmanlık bağımsız ve sivil denetimle işini savsaklayan, yapmayan veya tersini yapan memurînin görevini yapmasını sağlayabilecek potansiyele sahiptir.

Bürokrasi doğası gereği oligarşiye ve mesleki dayanışmaya meyillidir. Kamu denetçisi memurîn üzerine “saldığı korku“ ile bu eğilimi törpüler. Ombudsmanın yaptırım uygulama yetkisi yoktur. Ancak soruşturma yetkisi, Meclis Araştırma Komisyonu'nda olduğu gibi belge ve bilgilere erişme ve bunları medya kanalıyla duyurup gündeme serme, raporları TBMM'ye sunma, kendi inisiyatifiyle ve basın aracılığıyla kamuoyunu bilgilendirme (zımnen yönetimi uyarma anlamına gelir) yetkisi ve hakkı, doğuracağı pozitif sonuçlar bakımından hiç de küçümsenecek bir şey değildir.

Devlet memuru mu millet memuru mu? Devletin denetçisi mi milletin denetçisi mi?

Her yapı en tepesindeki yöneticinin o yapıya sağlayacağı katma değerle veya düşük performansla yol alır. Kişi yönettiği kuruma dinamizmi, idealizmi ve sorumluluk bilinciyle deyim yerindeyse “ruh verir“. Elbette aksi de mümkündür.

Ombudsman her şeyden önce devletin değil “Kamu“nun yani vatandaşın, milletin veya halkın denetçisi olduğunu içselleştirmelidir. O atanmış değil tıpkı TBMM Başkanı gibi milletin seçtikleri tarafından seçilmiştir. Devletin Devlet Denetleme Kurumu DDK içinde denetçileri vardır zaten. O yüzden Devlet Denetçisi alışkanlık, yaklaşım ve refleksleriyle hareket etmemelidir. Bağımsızlığını kullanıyor gibi yapmamalı, onun hakkını icraatlarıyla vermelidir.

İlk olmak her zaman zor ve sorumluluğu da o ölçüde ağırdır. Zira sonra gelecekler öncünün ayak izlerini takip etmek ve onun açtığı yoldan ilerlemek durumunda kalacaklardır. O yüzden ilk Kamu Denetçisi “siyah bir gölge değil“ “derin ayak izleri“ ve “geniş yol“ bırakmalıdır sonrakilere.

Ombudsmanın yıl sonlarında veya belli aralıklarla yayınlayacağı raporlarla, bürokrasinin halının altına süpürmeye meylettiği meseleler kamuoyu tarafından daha da görünür olacaktır. Umarım Ombudsman, kendisi gibi kamu hizmeti yürüten basın-yayın kuruluşları ile kuracağı işbirliğinin, başarıya ulaşmasında ne kadar önemli olduğunun bilincindedir.

Ombudsmanlık devlet organizasyonunun pratik uygulamalarının yürüyemediği, aksadığı ve tıkanan damarları en kılcalına kadar açabilecek bir kurumdur. Deyim yerindeyse sisteme “anjiyo“ yapar. Tabii doğru çalıştırılırsa. Ombudsmanlık kurumunun pratik aksamalara dair üreteceği çıktıların yasamaya ve yasaların yeniden düzenlenmesine yapacağı büyük (veya küçük) katkıyı önümüzdeki yıllarda göreceğiz.

KISA MESAJ HATTI

Hâkimler kararları ile konuşurlar ve bu kararları gölge gibi ömür boyu peşlerindedir.

Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu İçin Lütfen Tıklayınız.

Bu içerik Marka Belgesi altında telif hakları ile korunmaktadır. Kaynak gösterilmesi, bağlantı verilmesi ve (varsa) müellifinin/yazarının adı ile unvanının aynı şekilde belirtilmesi şartı ile kısmen alıntı yapılabilir. Bu şartlar yerine getirildiğinde ayrıca izin almaya gerek yoktur. Ancak içeriğin tamamı kullanılacaksa TASAM’dan kesinlikle yazılı izin alınması gerekmektedir.

Alanlar

Kıtalar ( 5 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2680 ) Etkinlik ( 219 )
Alanlar
Afrika 74 630
Asya 98 1060
Avrupa 22 636
Latin Amerika ve Karayipler 16 68
Kuzey Amerika 9 286
Bölgeler ( 4 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1369 ) Etkinlik ( 52 )
Alanlar
Balkanlar 24 290
Orta Doğu 22 600
Karadeniz Kafkas 3 297
Akdeniz 3 182
Kimlik Alanları ( 2 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1292 ) Etkinlik ( 77 )
Alanlar
İslam Dünyası 58 781
Türk Dünyası 19 511
Türkiye ( 1 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2033 ) Etkinlik ( 80 )
Alanlar
Türkiye 80 2033

“Şayet Türkler olmasaydı Rus tarihi en azından 1000 yıldır boşluk içinde kalırdı!” demek yanlış sayılamaz. Zira Türk-Rus ilişkilerinin tarihi, yüzyıllardır birbiriyle komşuluk yanında aynı bölgeyi ve hatta aynı devleti paylaşan, bugün dahi paylaşmaya devam eden eşine az rastlanır bir ilişkiler yumağ...;

Dünya İslâm Forumu ve İslâm Ülkeleri Düşünce Kuruluşları Platformu (ISTTP) tarafından, dördüncü defa verilecek olan İslâm Dünyası İstanbul Ödülleri açıklandı.;

II. Dünya Savaşı sonrasında ABD ve Birleşik Krallık tarafından temeli atılan Beş Göz ittifakı, Birleşik Krallık, ABD, Kanada, Avustralya ve Yeni Zelanda arasındaki teknik istihbarat iş birliği mekanizmasıdır. Sorumluluk sahaları açıkça beyan edilmese de üye ülkelerin dünyanın belirli bölgelerine yön...;

03-05 Nisan 2013 tarihinde İstanbul’da düzenlenen 2. Dünya Türk Forumu sonuç bildirgesinde; Forum bünyesinde bir “Türk Dünyası Ödülü“ ihdas edilmesi benimsenmişti. Türk Dünyası’nın vizyon ve derinliğini güçlendiren başarılı kişiler ile kurumları onurlandırmak ve teşvik etmek amacı ile farklı kategor...;

ABD-Çin rekabeti özellikle son dönemde yaşanan hızlı gelişmeler eşliğinde derinleşiyor. ABD Başkanı Biden’ın Asya ziyareti ve Tayvan ile ilgili sonradan tevil edilen sözleri ilişkileri gererken Çin’e yönelik stratejinin Dışişleri Bakanı Blinken tarafından ana hatları ile açıklanması rekabeti yeni bi...;

Ulus-devlet modeli, egemen yetkileri dikkate alındığında, hala küresel siyasetin en temel birimi ve en önemli aktörü olarak değerlendirilmektedir. Devletler, kendi sınırları içinde rakipsiz güç kullanırken, dünya siyasetinin bağımsız ve özerk birimleri olarak hareket ederler. Ancak günümüzde devletl...;

Günlük hayatımızın vazgeçilmezleri hâline gelen iletişim araçlarından ev aletlerine, otomobillerdeki elektronik sistemlere, savunma teknolojisine ve tekstil sektörüne kadar çok farklı alanlarda kullanılan çipler teknolojik sahada yarı iletken olarak tanımlanmaktadır. Bu cihazlar elektronik beyin ile...;

Günümüzde terörizm, son yıllarda kaydettiği gelişim ve almış olduğu görünüm açısından uluslararası barış ve güvenliğe ciddi bir tehdit oluşturmaktadır. Tarihsel açıdan terörizm, 19. yüzyılın sonlarında Batı dünyasında yaygın şekilde görülmesine karşın, 1970’li yılların başında terör çalışmaları sosy...;

İstanbul Siber-Güvenlik Forumu

Bilgi teknolojilerinin hızlı gelişimi, aynı büyüklükteki güvenlik sorunlarını beraberinde getirmiştir. İnternetin ilk yıllarında bilgi güvenliğinin üç önemli bileşeni olan “erişilebilirlik, gizlilik, bütünlük” kavramlarından “erişilebilirlik” öne çıkmış; önce internetin gelişmesi ve işletilmesi düşünülmüş, “gizlilik ve bütünlük” geri planda kalmıştır.

  • 03 Kas 2022 - 04 Kas 2022
  • DTB Hilton İstanbul Topkapı Otel -
  • İstanbul - Türkiye

5. Türkiye - Afrika Savunma Güvenlik Ve Uzay Forumu

  • 03 Kas 2022 - 04 Kas 2022
  • Harbiye Askerî Müzesi ve Kültür Sitesi -
  • İstanbul - Türkiye

4. Denizcilik Ve Deniz Güvenliği Forumu 2022

  • 03 Kas 2022 - 04 Kas 2022
  • Harbiye Askerî Müzesi ve Kültür Sitesi -
  • İstanbul - Türkiye

8. İstanbul Güvenlik Konferansı (2022)

  • 03 Kas 2022 - 04 Kas 2022
  • Harbiye Askerî Müzesi ve Kültür Sitesi -
  • İstanbul - Türkiye

Dünya Türk Forumu Akil Kişiler Kurulu Toplantısı 5

Dünya Türk Forumu Akil Kişiler Kurulu’nun beşinci toplantısı 25 Mayıs 2023 tarihinde İstanbul’da 6. Dünya Türk Forumu marjında gerçekleştirilecektir.

  • 14 Haz 2023 - 14 Haz 2023
  • İstanbul - Türkiye

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in uzun araştırmalar sonunda hazırladığı “TEKNOLOJİK ÜRETİMDE BAĞIMSIZLIK SORUNU; NTE'LER VE ÇİPLER ÜZERİNDE KÜRESEL REKABET” isimli stratejik raporu yayımladı

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in uzun araştırmalar sonunda hazırladığı “MYANMAR; Büyük Oyunun Doğu Sahnesi” isimli stratejik raporu yayımladı

İngiltere’nin II. Dünya Savaşı sonrasında Hint Altkıtası’ndan çekilmek zorunda kalması sonucunda, 1947 yılında, din temelli ayrışma zemininde kurulan Hindistan ve Pakistan, İngiltere’nin bu coğrafyadaki iki asırlık idaresinin bütün mirasını paylaştığı gibi bıraktığı sorunlu alanları da üstlenmek dur...

Devlet geleneğimizde yüksek emsalleri bulunan Meritokrasi’nin tarifi; toplumda bireylerin bilgi, bilgelik, beceri, çalışkanlık, analitik düşünce gibi yetenekleri ölçüsünde rol almalarıdır. Meritokrasi din, dil, ırk, yaş, cinsiyet gibi özelliklere bakmaksızın herkese fırsat eşitliği sunar ve başarıyı...

Gündem 2063, Afrika'yı geleceğin küresel güç merkezine dönüştürecek yol haritası ve eylem planıdır. Kıtanın elli yıllık süreci kapsayan hedeflerine ulaşma niyetinin somut göstergesidir.

Geçmişte büyük imparatorluklar kuran Çin ve Hindistan, 20. asırda boyunduruktan kurtularak bağımsızlıklarına kavuşmuş ve ulus inşa sorunlarını aştıkça geçmişteki altın çağ imgelerinin cazibesine kapılmıştır.

Meritokrasi Devlet geleneğimizde yüksek emsalleri bulunan Meritokrasi’nin tarifi; toplumda bireylerin bilgi, bilgelik, beceri, çalışkanlık, analitik düşünce gibi yetenekleri ölçüsünde rol almalarıdır. Meritokrasi din, dil, ırk, yaş, cinsiyet gibi özelliklere bakmaksızın herkese fırsat eşitliği sunar...

Türkiye ile Avrupa Birliği (AB) ilişkilerinin bugünü ve geleceğinin ele alındığı Avrupa Birliği Sempozyumu, Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi (TASAM) ile Türk Avrupa Bilimsel ve Eğitimsel Araştırmalar Vakfı (TAVAK) işbirliğinde 02 Şubat 2018’de İstanbul Taksim Hill Otel’de gerçekleştirildi.